Sistem Analizi, karmaşık problemlerin çözümüne yönelik disiplinlerarası yaklaşımıyla ayırt edilen bilimsel bir yöntemdir. Sistem analizinin nesnesi, örgütsel, ekonomik, teknik, bilgisel, askerî ve diğer yeni sistemlerin oluşturulması ve mevcut sistemlerin modernizasyonuyla ilgili pratik problemlerdir.
Sistem analizi, mevcut zorlukların nedenlerini belirlemek, amaçlar belirlemek ve problemleri ortadan kaldırmak için yöntem ve seçenekler geliştirmek amacıyla kullanılır. Belirli bir problemin çözümü üzerinde bir grup uzmanın çabalarını etkili biçimde birleştiren ve odaklayan disiplinlerarası bir yaklaşıma dayanarak düzenleyici ve koordinatör görevi görür. Farklı bilgi alanlarındaki birikimin sistemli bir biçimde bütünleştirilmesi, tek bir disiplinin veya uzmanlaşmış yaklaşımların çerçevesinde çözülemeyen problemlerin çözülmesini mümkün kılar.
Sistem analizi, stratejik karar vermeyi desteklemek için bir yöntem olarak ortaya çıkmıştır. Karmaşık durumlarda en iyi stratejilerin gerekçeli biçimde seçilmesini sağlamıştır. Bugün sistem analizi, yöneticilere en iyi eylem tarzının seçimini öneren bir yöntem olmaktan çıkıp, araştırmaya sistem yaklaşımını uygulayan bilimsel bir uygulamalı yaklaşıma dönüşmüştür.
Modern sistem analizi:
- problemin ortaya çıkmasına katkıda bulunan neden-sonuç ilişkilerini ortaya koyar;
- kısıtları, riskleri ve belirsiz çevresel koşulları dikkate alarak sistemik problemlerin çözümüne yönelik seçenekleri analiz eder;
- disiplinlerarası bilimsel ve uygulamalı araştırmaları düzenler;
- karmaşık yönetim durumlarında en iyi seçim veya makul bir eylem tarzı için gerekçeli öneriler sunar;
- problemleri incelemek için modelleme yöntemlerini kullanır;
Sistem analizinin konusu:
- sistem yaklaşımını kullanarak karmaşık problemleri teşhis etme ve çözme yöntemleri;
- problemlerin çözümüne yönelik disiplinlerarası araştırmaları düzenleme yolları;
- karmaşık sistemlerin kapsamlı biçimde incelenmesi ve tasarımına yönelik yöntem ve modeller.
Sistem analizinin ayırt edici özellikleri:
- inceleme nesnelerini tanımlamak için sistem teorisinden gelen kavramları kullanır;
- amaç belirleme süreçlerini araştırır;
- hedef göstergelerle çalışmak için araçlar geliştirir;
- belirli problemlerin çözümüne uygulanır;
- problem durumlarının özgüllüğünü dikkate alır;
- bir problem biçimsel yöntemlerle hemen çözülemediğinde kullanılır;
- problemlerin tanımlanmasına ve görevlerin formüle edilmesine önem verir;
- nicel ve nitel analiz yöntemlerini birleştirir;
- farklı alanlardaki uzmanların bilgisinden yararlanır;
- kolektif karar vermeyi düzenler;
- analiz aşamalarının sırasını ve içeriğini belirleyen metodolojiler kullanır;
- büyük problemleri ayrı görevlere ayrıştırmak için sistemik yöntemler kullanır;
Sistem analizi, aşağıdaki disiplin ve bilimsel alanlarla yakından ilişkilidir:
- genel sistem teorisi ve sistem yaklaşımı;
- yöneylem araştırması ve optimizasyon;
- karar teorisi;
- kontrol teorisi ve yönetim;
- sistem mühendisliği;
- matematiksel modelleme;
- veri analizi ve istatistik;
- bilgisayar bilimi ve yapay zekâ;
- bilim felsefesi ve metodolojisi.