Analiza systemowa to metoda naukowa wyróżniająca się interdyscyplinarnym podejściem do rozwiązywania problemów złożonych. Przedmiotem analizy systemowej są praktyczne problemy związane z tworzeniem nowych i modernizacją istniejących systemów — organizacyjnych, ekonomicznych, technicznych, informacyjnych, wojskowych i innych.
Analiza systemowa służy do identyfikacji przyczyn istniejących trudności, wyznaczania celów oraz opracowywania metod i wariantów eliminacji problemów. Odgrywa rolę organizatora i koordynatora, wykorzystując interdyscyplinarne podejście, które skutecznie łączy i skupia wysiłki grupy specjalistów na rozwiązaniu konkretnego problemu. Systemowa integracja osiągnięć różnych dziedzin wiedzy umożliwia rozwiązywanie problemów, których nie da się rozwiązać w ramach poszczególnych dyscyplin i podejść specjalistycznych.
Analiza systemowa powstała jako metoda wspierania podejmowania decyzji strategicznych. Umożliwiła uzasadniony wybór optymalnych strategii w sytuacjach złożonych. Obecnie analiza systemowa przekształciła się z metody, która rekomendowała kierownikom wybór optymalnego kierunku działania, w stosowane podejście naukowe realizujące podejście systemowe w badaniach.
Współczesna analiza systemowa:
- ustala związki przyczynowo-skutkowe, które przyczyniły się do powstania problemu;
- analizuje warianty rozwiązania problemów systemowych, biorąc pod uwagę ograniczenia, ryzyko i niepewne warunki otoczenia;
- organizuje interdyscyplinarne badania naukowe i stosowane;
- zapewnia uzasadnione rekomendacje dotyczące optymalnego wyboru lub racjonalnego kierunku działania w złożonych sytuacjach zarządczych;
- wykorzystuje metody modelowania do badania problemów;
Przedmiot analizy systemowej:
- metody diagnozowania i rozwiązywania złożonych problemów przy użyciu podejścia systemowego;
- sposoby organizacji badań interdyscyplinarnych ukierunkowanych na rozwiązywanie problemów;
- metody i modele kompleksowego badania i projektowania systemów złożonych.
Cechy wyróżniające analizę systemową:
- wykorzystuje pojęcia teorii systemów do opisu badanych obiektów;
- badanie procesów wyznaczania celów;
- opracowuje narzędzia pracy ze wskaźnikami docelowymi;
- jest stosowana do rozwiązywania konkretnych problemów;
- uwzględnia specyfikę sytuacji problemowych;
- jest wykorzystywana, gdy problemu nie można rozwiązać natychmiast metodami formalnymi;
- poświęca uwagę opisowi problemów i formułowaniu zadań;
- łączy metody analizy kwantytatywnej i kwalitatywnej;
- korzysta z wiedzy ekspertów z różnych dziedzin;
- organizuje kolektywne podejmowanie decyzji;
- wykorzystuje metodyki określające kolejność i treść etapów analizy;
- wykorzystuje systemowe metody dekompozycji dużych problemów na poszczególne zadania;
Analiza systemowa jest ściśle związana z następującymi dyscyplinami i dziedzinami naukowymi:
- ogólną teorią systemów i podejściem systemowym;
- badaniami operacyjnymi i optymalizacją;
- teorią decyzji;
- teorią zarządzania i sterowania;
- inżynierią systemów;
- modelowaniem matematycznym;
- analizą danych i statystyką;
- informatyką i sztuczną inteligencją;
- filozofią i metodologią nauki.