Podejście systemowe to podejście w ramach metodologii badań naukowych i praktyki społecznej, oparte na badaniu obiektów jako systemów; wyraz procedur przedstawiania obiektów jako systemów oraz sposobów ich opisu, wyjaśniania i rozwijania; zbiór zasad systemowych.
Podejście systemowe umożliwia adekwatne formułowanie problemów w konkretnych naukach oraz opracowywanie skutecznych strategii ich badania. U podstaw podejścia systemowego leży rozpatrywanie obiektu jako integralnego zbioru elementów wraz z relacjami i powiązaniami między nimi — czyli rozpatrywanie obiektu jako systemu. Podejście systemowe jest ogólnym sposobem organizowania działania, który obejmuje każdy rodzaj działalności, odkrywając wzorce i wzajemne powiązania w celu ich bardziej efektywnego wykorzystania (cel).
Podejście systemowe nie istnieje jako ścisła koncepcja metodologiczna: pełni swoje funkcje heurystyczne, pozostając luźno powiązanym zbiorem zasad poznawczych, których podstawowym celem jest zapewnienie właściwej orientacji dla konkretnych badań. Orientacja ta działa w dwojaki sposób. Po pierwsze, treściowe zasady podejścia systemowego umożliwiają rozpoznanie niedostatku tradycyjnych przedmiotów badań w formułowaniu i rozwiązywaniu nowych problemów. Po drugie, pojęcia i zasady podejścia systemowego pomagają konstruować nowe przedmioty badań poprzez określanie ich charakterystyk strukturalnych i typologicznych, przyczyniając się tym samym do kształtowania konstruktywnych programów badawczych.
Podstawowe zasady podejścia systemowego:
- Integralność, która pozwala rozpatrywać system jednocześnie jako jednolitą całość i jako podsystem systemów wyższego poziomu.
- Struktura hierarchiczna, czyli obecność wielu (co najmniej dwóch) elementów uporządkowanych na zasadzie podporządkowania elementów niższego poziomu elementom poziomu wyższego. Realizację tej zasady wyraźnie widać na przykładzie każdej konkretnej organizacji, która stanowi interakcję co najmniej dwóch podsystemów: podsystemu zarządzającego i podsystemu zarządzanego.
- Strukturyzacja, która pozwala analizować elementy systemu i wzajemne relacje między nimi w ramach konkretnej struktury organizacyjnej. Funkcjonowanie systemu jest, jako reguła, uwarunkowane nie tyle właściwościami poszczególnych elementów, co właściwościami samej struktury.
- Wielorakość, która pozwala stosować różnorodne modele cybernetyczne, ekonomiczne i matematyczne do opisu poszczególnych elementów oraz systemu jako całości.
- Systemowość — właściwość obiektu polegająca na posiadaniu wszystkich cech systemu.