Quyết định và lựa chọn

Từ tiếng Nga reshenie (решение) có nghĩa rộng hơn bất kỳ từ tương đương đơn lẻ nào trong tiếng Anh. Trong bối cảnh phân tích hệ thống và lý thuyết ra quyết định, cần phân biệt các nghĩa sau:

  • reshenie với nghĩa là tập hợp các phương án — những khả năng được xem xét mà người ra quyết định đã xác định theo cách này hay cách khác;
  • reshenie với nghĩa là ra quyết định — quá trình tìm kiếm những phương án được ưa thích nhất, bao gồm việc cân nhắc, nghiên cứu một câu hỏi hay vấn đề, và tìm ra câu trả lời đúng đắn;
  • reshenie với nghĩa là lời giải — chính câu trả lời thu được qua quá trình tìm kiếm đó, ví dụ như một hoặc một số phương án được lựa chọn, kết quả của việc phân tích một vấn đề cụ thể hoặc một bài toán;
  • reshenie với nghĩa là phán quyết, mệnh lệnh hoặc nghị quyết — các sắc lệnh, quy định, chỉ thị, mệnh lệnh và văn bản của các cơ quan lập pháp, hành pháp, cũng như các phán quyết của tòa án và các quyết định khác.

Ra quyết định theo nghĩa chuyên môn là một dạng hoạt động đặc biệt của con người, bao gồm việc lựa chọn có căn cứ phương án tốt nhất (theo một nghĩa nào đó) hoặc một số phương án được ưa thích trong số các phương án hiện có.

Trong phân tích hệ thống, vận trù học và lý thuyết ra quyết định, lựa chọn (ra quyết định) được định nghĩa là một hành động thực hiện trên một tập hợp các phương án, dẫn đến việc tạo ra một tập con gồm các phương án được chọn. Thông thường đây là một phương án duy nhất, nhưng không nhất thiết phải như vậy.

Lựa chọn có liên hệ chặt chẽ với tối ưu hóa, vì tối ưu hóa không gì khác hơn là việc lựa chọn phương án tối ưu. Quá trình ra quyết định là yếu tố trung tâm của cả hoạt động cá nhân lẫn hoạt động tập thể.

Mỗi tình huống lựa chọn có thể diễn ra theo nhiều cách khác nhau:

  • việc đánh giá các phương án để lựa chọn có thể được thực hiện dựa trên một hoặc nhiều tiêu chí (tối ưu hóa vector), và các tiêu chí này có thể mang tính định lượng (độ hữu dụng là một ví dụ về tiêu chí) hoặc định tính;
  • phương thức lựa chọn có thể là một lần (đơn lẻ) hoặc lặp lại nhiều lần;
  • hậu quả của lựa chọn có thể được biết chắc chắn (lựa chọn trong điều kiện chắc chắn), mang tính xác suất (lựa chọn trong điều kiện rủi ro), hoặc có kết quả không chắc chắn (lựa chọn trong điều kiện bất định).