Karar Teorisi

Karar teorisi, bir veya birden çok kişinin mevcut seçenekler arasından en iyisini gerekçeli biçimde seçmesine yardımcı olacak yöntem ve araçlar geliştirmeyi amaçlayan kapsamlı bir disiplindir.

Profesyonel anlamda karar verme, mevcut seçenekler arasından en iyi (bir bakıma) seçeneğin veya birkaç tercih edilen seçeneğin gerekçeli biçimde belirlenmesini içeren özel bir insan faaliyeti türüdür. Bir seçimi gerekçelendirme ihtiyacı, insan faaliyetinin tüm alanlarında mevcuttur. Gerekçeli seçim, özellikle örgütsel ve teknik sistemlerin yönetiminde büyük önem taşır.

İnsanların nasıl karar verdiğinin incelenmesi ve seçim yöntemlerinin oluşturulması, birbirinden bağımsız olarak ortaya çıkmış ve tarihsel olarak bağımsız gelişmiş birçok bilimsel disiplinin konusudur. Bunlar arasında karar teorisi, sistem analizi, yöneylem araştırması, istatistiksel karar teorisi, oyun teorisi, en iyi kontrol teorisi, ekonomik sibernetik, örgüt teorisi, bilgi bilimi, yapay zekâ, bilişsel psikoloji, davranış teorisi ve diğerleri yer alır. Bu disiplinler, çeşitli türden nesnelere ve bunların varlık koşullarına uygulanan seçim mekanizmalarını, süreçlerini ve kurallarını farklı bakış açılarından incelemektedir. Birlikte ele alındıklarında, insanların gerekçeli seçimler yapmasına yardımcı olan çok disiplinli bir bilim oluştururlar.

Bağımsız bir çalışma alanı olarak karar teorisi, sistem analizi metodolojisinden yararlanarak yirminci yüzyılın ortalarında şekillenmeye başlamıştır. Karar teorisinin temel amacı, bir kişinin veya bir grup kişinin bir probleme ilişkin olası çözümler kümesini oluşturmasına, bunları birbiriyle karşılaştırmasına, aralarından belirli gereksinimleri (kısıtları) karşılayan en iyi veya kabul edilebilir seçenekleri bulmasına ve gerektiğinde yapılan seçimi açıklamasına olanak tanıyan yöntem ve araçlar geliştirmektir.

Karar teorisi, yalnızca yöntem ve araçları uygun biçimde, kendi sınırları içinde, çözüm bulma sürecindeki rolü ne abartılarak ne de küçümsenerek kullanıldığında karmaşık problemlerin analiz edilmesinde ve çözülmesinde önemli bir katkı sağlayabilir. Bu nedenle karar teorisi, en iyi biçimde, karar vericinin en çok tercih ettiği seçeneklerin aranması ve gerekçelendirilmesi olarak anlaşılmalıdır.