Sformułowanie problemu decyzyjnego
Problem decyzyjny polega na utworzeniu zbioru możliwych alternatyw rozwiązujących sytuację problemową w ramach istniejących ograniczeń oraz wyborze spośród tych alternatyw jednej najlepszej lub kilku preferowanych alternatyw spełniających nałożone na nie wymagania. Formalnie problem decyzyjny D można zapisać w następującej uogólnionej postaci:
D = ⟨F, A, X, G, P⟩
Gdzie:
F to sformułowanie problemu decyzyjnego, obejmujące merytoryczny opis rozpatrywanego problemu oraz, w razie potrzeby, jego reprezentację modelową, określenie celu lub celów do osiągnięcia, a także wymagania dotyczące formy wyniku końcowego;
A to zbiór możliwych alternatyw, spośród których dokonuje się wyboru. Mogą to być alternatywy rzeczywiście istniejące, które — w zależności od kontekstu problemu — przybierają postać obiektów, kandydatów, sposobów osiągnięcia celu, działań, decyzji itp., lub hipotetyczny zbiór wszystkich teoretycznie możliwych alternatyw, który może być nawet nieskończony. Wybór pojawia się dopiero wtedy, gdy istnieją co najmniej dwie możliwe alternatywy rozwiązania problemu;
X to zbiór atrybutów (cech, parametrów) opisujących alternatywy oraz ich charakterystyczne wyróżniki. Do atrybutów należą, po pierwsze, wskaźniki obiektywne charakteryzujące pewne właściwości właściwe alternatywom, które z reguły można zmierzyć, oraz po drugie, oceny subiektywne, zwykle wystawiane według specjalnie dobranych lub skonstruowanych kryteriów odzwierciedlających cechy alternatyw istotne dla uczestników wyboru;
G to zbiór warunków ograniczających obszar dopuszczalnych alternatyw rozwiązania problemu. Ograniczenia mogą być opisane bądź merytorycznie, bądź w postaci określonych formalnych wymagań wobec alternatyw i/lub ich atrybutów. Mogą to być na przykład ograniczenia wartości danego atrybutu, różny stopień istotności (wyrazistości) atrybutu dla poszczególnych alternatyw, czy też niemożność jednoczesnego połączenia pewnych wartości atrybutów dla alternatyw rzeczywiście istniejących;
P oznacza preferencje jednego lub kilku decydentów (DM), które stanowią podstawę oceny i porównywania możliwych alternatyw rozwiązania problemu, wyboru alternatyw dopuszczalnych oraz znalezienia alternatywy najlepszej lub akceptowalnej. Dość często, w celu uproszczenia sformułowania problemu decyzyjnego, część informacji opisujących preferencje decydenta przekształca się w ograniczenia.
Czynniki charakteryzujące sytuację problemową dzieli się umownie na dwie grupy: sterowalne i niesterowalne.
- Czynniki sterowalne, których wybór zależy od decydenta, to w istocie ustalone cele, alternatywy ich osiągnięcia, subiektywne oceny alternatyw oraz stopień osiągnięcia celu.
- Czynniki niesterowalne nie zależą od decydenta. Określają one obiektywne atrybuty alternatyw i częściowo ustanawiają ograniczenia wyboru możliwych alternatyw.
Czynniki dzieli się także na:
- deterministyczne — o znanych i/lub z góry określonych dokładnych charakterystykach;
- probabilistyczne, czyli stochastyczne — o znanych i/lub z góry określonych charakterystykach losowych;
- niepewne, czyli nieznane — o niejasno określonych i/lub nieznanych charakterystykach, choć niekiedy o znanym zakresie zmienności ich wartości.