“Phân tích hệ thống trong quản lý kinh tế”, Chernyak Yu.I., 1975
Trong những tình huống quản lý kinh tế nào thì nảy sinh nhu cầu về phân tích hệ thống?
Chưa ai từng thử phân loại các tình huống quản lý kinh tế, và cũng khó biết liệu điều đó có khả thi hay không. Vì vậy, 12 loại tình huống quản lý được liệt kê dưới đây nên được xem là một cách phân loại không chặt chẽ và hoàn toàn không đầy đủ.
Phân tích hệ thống có thể áp dụng trong các tình huống sau:
- Khi giải quyết các vấn đề mới, phân tích hệ thống được dùng để phát biểu vấn đề, xác định cần biết điều gì, về cái gì, và ai cần có kiến thức đó.
- Khi việc giải quyết một vấn đề đòi hỏi phải gắn kết các mục tiêu với vô số phương tiện để đạt được chúng.
- Khi một vấn đề có những liên kết sâu rộng gây ra hệ quả lan xa đến các ngành khác nhau của nền kinh tế quốc dân, và việc ra quyết định đòi hỏi phải tính đến tổng hiệu quả và tổng chi phí.
- Trong việc giải quyết mọi vấn đề mà ở đó tồn tại nhiều phương án khác nhau khó so sánh với nhau, hoặc phải đạt được một tập hợp mục tiêu liên kết với nhau.
- Trong mọi trường hợp khi các hệ thống hoàn toàn mới được tạo ra trong nền kinh tế quốc dân (ví dụ, khi một hệ thống thông tin liên lạc đang được cải tổ căn bản).
- Trong các trường hợp đang diễn ra việc cải tiến, nâng cấp hoặc cải tổ sản xuất hay các quan hệ kinh tế.
- Trong mọi vấn đề liên quan đến tự động hóa sản xuất và đặc biệt là quản lý, trong quá trình tạo lập các hệ thống quản lý tự động ở bất kỳ cấp độ nào.
- Trong bất kỳ công việc nào nhằm cải tiến các phương pháp và hình thức quản lý kinh tế; ai cũng biết rằng không một phương pháp quản lý kinh tế nào hoạt động đơn lẻ, mà chỉ hoạt động trong một sự kết hợp nhất định, trong sự liên kết với các phương pháp khác.
- Trong các trường hợp việc cải tiến tổ chức sản xuất hoặc quản lý, hay việc tạo lập một hệ thống quản lý tự động, được thực hiện trên những đối tượng độc đáo, không điển hình, có tính đặc thù cao trong hoạt động của chúng, đến mức không thể hành động theo cách tương tự.
- Trong các trường hợp khi các quyết định được đưa ra cho tương lai, việc xây dựng một kế hoạch hay chương trình phát triển phải tính đến yếu tố bất định và rủi ro.
- Trong mọi trường hợp khi việc lập kế hoạch hoặc đưa ra các quyết định quan trọng về hướng phát triển được thực hiện cho một tương lai đủ xa (15–25 năm).
- Trong bất kỳ việc xây dựng hay cải tiến hệ thống quản lý nào mà mục đích là tạo ra một hệ thống lập kế hoạch hoặc quản lý tối ưu, đòi hỏi phải xây dựng chính các tiêu chí tối ưu, có tính đến các mục tiêu phát triển và vận hành của hệ thống kinh tế, vị trí của nó trong phân công lao động xã hội, và các mối quan hệ kinh tế của nó.