Uncertainty — عدم قطعیت
عدم قطعیت — ویژگی حالتی است که در آن اطلاعات کامل، دقیق یا معتبر لازم برای اتخاذ تصمیمهای مستدل یا پیشبینی رویدادهای آینده وجود ندارد. در تحلیل سیستمها و مدیریت، عدم قطعیت بهعنوان محدودیتی عینی یا ذهنی در دانش درباره وضعیت کنونی یا آینده سیستم، محیط خارجی یا اقدامات عاملان تعریف میشود.
عدم قطعیت میتواند به اشکال زیر ظاهر شود:
- کمبود اطلاعات درباره محیط خارجی؛
- ناتوانی در ارزیابی دقیق پیامدهای گزینههای مختلف تصمیمگیری؛
- چندپهلویی در تفسیر دادههای موجود.
این مفهوم از مفاهیم کلیدی در رشتههایی چون تحلیل سیستمها، نظریه تصمیمگیری، مدیریت ریسک، اقتصاد و مهندسی به شمار میرود.
ویژگیهای عمومی
عدم قطعیت میتواند در موقعیتهای بسیاری پدیدار شود و با شماری از عوامل تصادفی یا ناشناخته مشخص میگردد. توزیع این عوامل:
- در برخی موارد از پیش معلوم است،
- در موارد دیگر — ناشناخته است یا تنها بهصورت جزئی شناخته شده است.
افزون بر این، عدم قطعیت غالباً با اقدامات خارجی مرتبط است:
- از جانب دشمن (در برنامهریزی نظامی)،
- از جانب رقیب (در حوزه کسبوکار).
طبقهبندی عوامل عدم قطعیت
بهعنوان نمونه، طبقهبندی عوامل مؤثر بر درجه عدم قطعیت از نخستین اثر در حوزه تحلیل سیستمها که به مسائل برنامهریزی نظامی اختصاص داشته (نگاه کنید به نمودار) ارائه شده است.
عدم قطعیت در سیستمهای سازمانی-اقتصادی
مسئله عدم قطعیت بهشکلی نسبتاً روشن در اثر کوزمین ئ. آ. با عنوان «عدم قطعیت در اقتصاد: مفاهیم و گزارهها» بررسی شده است. نویسنده هفت گزاره کلیدی را مطرح میکند:
- معیار وجود اطلاعات. عدم قطعیت بهعنوان شاخصی از حجم و کیفیت اطلاعات موجود در نظر گرفته میشود.
- تنوع انتخاب. امکان انتخاب جایگزین و تکثر گزینههای ممکن برای سیر رویدادها.
- کیفیت اطلاعات. عدم قطعیت معرف درستی، جامعیت، ارزش، بهروز بودن و وضوح اطلاعات است.
- منبع ریسک. عدم قطعیت بهعنوان منبع ذاتی ریسک مدیریتی و اقتصادی عمل میکند.
- ابهام در تحقق. عوامل ناشناخته در ماهیت خود، ابهام در تحقق رویدادها را پدید میآورند.
- محدودکننده کنترلپذیری. عدم قطعیت بهطور طبیعی کنترلپذیری و ثبات سیستم سازمانی-اقتصادی را محدود میسازد.
- وضعیت نسبت به «شرایط ایدهآل». درجه انحراف سیستم واقعی از عملکرد «ایدهآل» فرضی آن را بازتاب میدهد.
همچنین ببینید
- تحلیل سیستمها
- مدیریت ریسک
- نظریه تصمیمگیری