Systemowy holizm

Systemowy holizm — to światopoglądowe i metodologiczne podejście wywodzące się z zasady całościowości: system jest rozpatrywany jako jednolita całość, posiadająca właściwości, które nie sprowadzają się do sumy właściwości jego elementów. W analizie systemowej holizm służy jako fundamentalna pozycja przy pojmowaniu natury złożonych obiektów i procesów.

Istota pojęcia

Systemowy holizm głosi prymat całości nad częściami. W odróżnieniu od redukcjonizmu, nastawionego na analizę poszczególnych komponentów, holizm koncentruje się na organizacji, strukturze i wzajemnych powiązaniach, które determinują zachowanie systemowe.

Podstawowe założenia:

• całość posiada właściwości, które nie są właściwe poszczególnym częściom (zob. Emergencja);
• zachowanie systemu uwarunkowane jest nie tylko właściwościami elementów, lecz także strukturą ich wzajemnych oddziaływań;
• zrozumienie systemu wymaga analizy na poziomie całościowości i hierarchii.

Holizm a podejście systemowe

Podejście systemowe opiera się na holistycznym postrzeganiu badanych obiektów. Przy tym:

• analiza nakierowana jest na wykrywanie powiązań i struktur determinujących zachowanie systemu;
• uwaga poświęcana jest oddziaływaniu systemu z otoczeniem oraz wewnętrznemu mechanizmowi koordynacji;
• stosowane są metody pozwalające obejmować całościowość poprzez modelowanie i hierarchizację.

Holizm w teorii systemów

W teorii systemów holizm realizowany jest poprzez koncepty:

• Całościowość systemowa;
• Hierarchia poziomów organizacji;
• Granice systemu jako narzędzie wyodrębniania całości;
• Funkcja i Cel jako aspekty systemotwórcze.

Systemowy holizm służy uzasadnieniu konieczności uwzględniania nie tylko elementów i powiązań, lecz także organizacji systemowej jako jakościowo samodzielnej rzeczywistości.

Konsekwencje metodologiczne

Przyjęcie systemowego holizmu zakłada:

• rezygnację z izolowanego rozpatrywania komponentów bez uwzględnienia struktury;
• stosowanie modeli odzwierciedlających oddziaływania i właściwości emergentne;
• integrację danych z różnych poziomów opisu — od szczegółu do całości i odwrotnie;
• konieczność podejścia interdyscyplinarnego i myślenia systemowego.

Powiązania z innymi pojęciami

• System
• Systemowość
• Całościowość systemowa
• Emergencja
• Podejście systemowe
• Teoria systemów
• Hierarchia
• Granice systemu