Systemowość

Systemowość stanowi integralne właściwości obiektów i procesów, wyrażające się w istnieniu wewnętrznej organizacji, wzajemnych powiązań i całościowości, odróżniających system od prostego zbioru elementów. Systemowość charakteryzuje sposób istnienia i funkcjonowania złożonych tworów w ich wewnętrznym i zewnętrznym oddziaływaniu.

Istota pojęcia

Systemowość przejawia się poprzez:

• istnienie struktury łączącej elementy;
• uporządkowanie powiązań i oddziaływań;
• ukierunkowanie funkcjonowania na osiąganie celów;
• wewnętrzną całościowość odróżniającą system od przypadkowego zbioru części.

Systemowość jest rozpatrywana jako fundamentalna właściwość obiektów przyrodniczych, technicznych, społecznych i poznawczych.

Cechy systemowości

Do podstawowych cech systemowości zalicza się:

• istnienie elementów o określonych funkcjach;
• istnienie powiązań między elementami;
• istnienie struktury organizującej elementy i powiązania;
• istnienie funkcji i celów systemu;
• oddziaływanie z otoczeniem zewnętrznym;
• zdolność do stabilności, rozwoju i adaptacji.

Systemowość zakłada, że właściwości systemu nie mogą być sprowadzone do prostej sumy właściwości jego części.

Systemowość a całościowość

Systemowość jest ściśle powiązana z pojęciem całościowości. Całościowość wyraża nierozerwalną spójność składników systemu, podczas gdy systemowość obejmuje również uporządkowanie, organizację funkcjonalną i dynamiczny rozwój.

Systemowość zapewnia całościowość poprzez organizację elementów, ich wzajemne oddziaływanie i ukierunkowane funkcjonowanie.

Systemowość jako zasada metodologiczna

W analizie systemowej systemowość jest stosowana jako zasada metodologiczna, oznaczająca konieczność:

• rozpatrywania obiektów jako całościowych tworów;
• uwzględniania ich struktury, funkcji i powiązań;
• analizowania oddziaływania systemu z jego kontekstem;
• badania dynamiki i rozwoju systemów.

Zasada systemowości leży u podstaw podejścia systemowego i zapewnia całościowe postrzeganie oraz projektowanie złożonych obiektów.

Systemowość a poziomy organizacji

Systemowość przejawia się na różnych poziomach organizacji:

• elementy tworzą podsystemy;
• podsystemy łączą się w większe systemy;
• systemy wchodzą w skład nadsystemów.

Budowa hierarchiczna zapewnia spójność funkcjonowania na wszystkich poziomach i jest przejawem systemowości.

Systemowość a emergencja

Emergencja jako powstawanie nowych właściwości całości, nieobecnych w poszczególnych częściach, jest jednym z następstw systemowości. Systemowa organizacja elementów stwarza warunki do pojawienia się integralnych charakterystyk, niesprowadzalnych do właściwości składników.

Przykłady przejawiania się systemowości

• Organizmy biologiczne jako zorganizowane systemy komórek i narządów.
• Instytucje społeczne jako zorganizowane systemy oddziaływań między ludźmi.
• Urządzenia techniczne jako systemy wzajemnie powiązanych komponentów o celowej funkcji.

Aspekty metodologiczne

Analiza systemowości obejmuje:

• identyfikację elementów i ich powiązań;
• określenie struktury i funkcji;
• badanie oddziaływania systemu z otoczeniem;
• poznanie procesów rozwoju i adaptacji.

Rozumienie systemowości jest niezbędne do modelowania, zarządzania i projektowania złożonych obiektów.

Powiązania z innymi pojęciami

• System
• Podejście systemowe
• Struktura systemu
• Funkcja
• Cel
• Emergencja
• Hierarchia