Systemness — سیستمیت
سیستمیت خاصیتی انتگرالی از اشیاء و فرایندها است که در وجود سازمان درونی، روابط متقابل و یکپارچگی تجلی مییابد؛ ویژگیهایی که سیستم را از مجموعهای ساده از عناصر متمایز میسازند. سیستمیت شیوهی وجود و کارکرد تشکلهای پیچیده را در تعاملات درونی و بیرونی آنها توصیف میکند.
ماهیت مفهوم
سیستمیت از طریق موارد زیر نمود مییابد:
- وجود ساختاری که عناصر را به هم پیوند میدهد؛
- نظممندی روابط و تعاملات؛
- جهتگیری کارکرد به سوی تحقق اهداف؛
- یکپارچگی درونی که سیستم را از مجموعهای تصادفی از اجزاء متمایز میکند.
سیستمیت به عنوان خاصیتی بنیادین از اشیاء طبیعی، فنی، اجتماعی و شناختی در نظر گرفته میشود.
نشانههای سیستمیت
نشانههای اصلی سیستمیت عبارتاند از:
- وجود عناصر دارای کارکردهای معین؛
- وجود روابط میان عناصر؛
- وجود ساختاری که عناصر و روابط را سازماندهی میکند؛
- وجود کارکردها و اهداف سیستم؛
- تعامل با محیط بیرونی؛
- توانایی پایداری، توسعه و انطباق.
سیستمیت مستلزم آن است که خواص سیستم را نتوان به مجموع سادهی خواص اجزای آن تقلیل داد.
سیستمیت و یکپارچگی
سیستمیت پیوند نزدیکی با مفهوم یکپارچگی دارد. یکپارچگی بیانگر پیوستگی ناگسستنی اجزای سیستم است، در حالی که سیستمیت همچنین نظمدهی، سازمان کارکردی و توسعهی پویا را در بر میگیرد.
سیستمیت از طریق سازماندهی عناصر، تعامل آنها و کارکرد هدفمند، یکپارچگی را تضمین میکند.
سیستمیت به عنوان اصل روششناختی
در تحلیل سیستمی، سیستمیت به عنوان اصلی روششناختی به کار میرود که ضرورت موارد زیر را میرساند:
- نگاه به اشیاء به مثابه تشکلهای یکپارچه؛
- در نظر گرفتن ساختار، کارکردها و روابط آنها؛
- تحلیل تعامل سیستم با بافت آن؛
- بررسی پویایی و توسعهی سیستمها.
اصل سیستمیت در بنیان رویکرد سیستمی قرار دارد و درک و طراحی یکپارچهی اشیاء پیچیده را ممکن میسازد.
سیستمیت و سطوح سازمان
سیستمیت در سطوح مختلف سازمان تجلی مییابد:
- عناصر، زیرسیستمها را تشکیل میدهند؛
- زیرسیستمها در سیستمهای بزرگتر ادغام میشوند؛
- سیستمها در فراسیستمها جای میگیرند.
ساختار سلسلهمراتبی، هماهنگی کارکرد را در همهی سطوح تضمین میکند و جلوهای از سیستمیت است.
سیستمیت و پدیداری
پدیداری، به معنای ظهور خواص جدید کل که در اجزای جداگانه وجود ندارند، یکی از پیامدهای سیستمیت است. سازمان سیستمی عناصر، شرایط ظهور ویژگیهای انتگرالی را فراهم میآورد که به خواص اجزاء تقلیلپذیر نیستند.
نمونههای تجلی سیستمیت
- موجودات زیستی به عنوان سیستمهای سازمانیافته از سلولها و اندامها.
- نهادهای اجتماعی به عنوان سیستمهای سازمانیافته از تعاملات میان انسانها.
- دستگاههای فنی به عنوان سیستمهایی از اجزای به هم پیوسته با کارکرد هدفمند.
جنبههای روششناختی
تحلیل سیستمیت شامل موارد زیر است:
- شناسایی عناصر و روابط آنها؛
- تعیین ساختار و کارکردها؛
- بررسی تعامل سیستم با محیط؛
- مطالعهی فرایندهای توسعه و انطباق.
درک سیستمیت برای مدلسازی، مدیریت و طراحی اشیاء پیچیده ضروری است.
ارتباط با مفاهیم دیگر
- سیستم
- رویکرد سیستمی
- ساختار سیستم
- کارکرد
- هدف
- پدیداری
- سلسلهمراتب