Systemisch holisme
Systemisch holisme — dit is een wereldbeschouwelijke en methodologische benadering die uitgaat van het principe van geheelheid: een systeem wordt beschouwd als een eenheid die eigenschappen bezit die niet herleidbaar zijn tot de som van de eigenschappen van haar elementen. In de systeemanalyse dient holisme als fundamentele positie bij het doordenken van de aard van complexe objecten en processen.
Wezen van het begrip
Systemisch holisme stelt de prioriteit van het geheel boven de delen. In tegenstelling tot het reductionisme, dat gericht is op de analyse van afzonderlijke componenten, richt holisme zich op de organisatie, structuur en onderlinge verbanden die het systeemgedrag bepalen.
Belangrijkste uitgangspunten:
- het geheel bezit eigenschappen die de afzonderlijke delen niet hebben (zie Emergentie);
- het gedrag van een systeem wordt niet alleen bepaald door de eigenschappen van de elementen, maar ook door hun interactiestructuur;
- begrip van een systeem vereist analyse op het niveau van geheelheid en hiërarchie.
Holisme en de systeembenadering
De systeembenadering steunt op een holistische perceptie van de bestudeerde objecten. Daarbij geldt:
- de analyse is gericht op het blootleggen van verbanden en structuren die het gedrag van het systeem bepalen;
- aandacht wordt besteed aan de wisselwerking van het systeem met zijn omgeving en aan het interne coördinatiemechanisme;
- er worden methoden toegepast die het mogelijk maken geheelheid te vatten via modellering en hiërarchisering.
Holisme in de systeemtheorie
In de systeemtheorie wordt holisme gerealiseerd via de volgende concepten:
- Systemische geheelheid;
- Hiërarchie van organisatieniveaus;
- Grenzen van het systeem als instrument voor de afbakening van het geheel;
- Functie en Doel als systeemvormende aspecten.
Systemisch holisme dient als rechtvaardiging voor de noodzaak om niet alleen elementen en verbanden in beschouwing te nemen, maar ook de systemische organisatie als een kwalitatief zelfstandige realiteit.
Methodologische consequenties
Het aanvaarden van systemisch holisme impliceert:
- het afzien van geïsoleerde beschouwing van componenten zonder rekening te houden met de structuur;
- het gebruik van modellen die interacties en emergente eigenschappen weerspiegelen;
- de integratie van gegevens van verschillende beschrijvingsniveaus — van het bijzondere naar het geheel en terug;
- de noodzaak van een interdisciplinaire benadering en systeemdenken.
Samenhang met andere begrippen
- Systeem
- Systemiciteit
- Systemische geheelheid
- Emergentie
- Systeembenadering
- Systeemtheorie
- Hiërarchie
- Grenzen van het systeem