System equilibrium — تعادل سیستم
Jump to navigation
Jump to search
تعادل سیستم
تعادل سیستم — وضعیتی است که در آن پایداری پارامترهای اساسی و ساختار سیستم در غیاب یا جبران تأثیرات خارجی و داخلی حفظ میشود. در رویکرد سیستمی، تعادل بهعنوان یکی از اشکال وضعیت پایدار سیستمهای پیچیده در نظر گرفته میشود.[1][2]
ویژگیهای کلی
تعادل سیستم به معنای هماهنگی فرایندهای داخلی و تعاملات عناصر است که در آن عملکرد پایدار بدون تمایل به تغییرات خودبهخودی در وضعیت حاصل میشود.
تعادل با موارد زیر مرتبط است:
- توازن نیروها و تأثیرات درون سیستم؛
- حفظ ساختار و یکپارچگی؛
- پایداری پارامترهای عملکرد؛
- امکان بازیابی وضعیت پس از اغتشاشات کوچک.
انواع تعادل
در تحلیل سیستمها چندین نوع تعادل از هم متمایز میشوند:
- تعادل استاتیک — فقدان کامل تغییرات وضعیت با حفظ شرایط خارجی.[1]
- تعادل دینامیک — حفظ پایداری در شرایط تغییر مداوم پارامترها از طریق جبران داخلی فرایندها.[3]
- تعادل پایدار — وضعیتی که سیستم پس از اغتشاشات کوچک به آن باز میگردد.[4][5]
- تعادل ناپایدار — وضعیتی که با کوچکترین انحراف از آن، سیستم به وضعیت دیگری منتقل میشود.
تعادل و هومئوستاز
تعادل با مفهوم هومئوستاز مرتبط است، اما تفسیر گستردهتری دارد. هومئوستاز مکانیسمهای حفظ پارامترها در محدودههای مجاز را توصیف میکند، در حالی که تعادل شامل وضعیت کلی توازن عوامل داخلی و خارجی میشود.[6][7][8]
تعادل در دینامیک سیستمها
خواص دینامیکی سیستمها امکان گذار بین وضعیتهای تعادل و عدم تعادل را پیشبینی میکنند:
- سیستم میتواند در تعادل شبهپایا قرار داشته باشد و در هنگام سازگاری با محیط، پارامترها را بهآرامی تغییر دهد.
- برهمخوردن تعادل میتواند به گذارهای فازی، بازسازی ساختار یا شکلگیری اشکال جدید سازماندهی منجر شود.
تعادل نه یک وضعیت مطلق، بلکه فرایند حفظ ثبات نسبی در شرایط متغیر محیطی است.
نمونههای تعادل
- در فیزیک: تعادل مکانیکی یک جسم تحت تأثیر نیروهای متوازن.
- در زیستشناسی: حفظ محیط داخلی بدن (هومئوستاز).
- در اقتصاد: تعادل بازار میان عرضه و تقاضا.
- در سیستم اجتماعی: وضعیت پایدار نظم اجتماعی.
اهمیت تحلیل تعادل
تحلیل تعادل سیستمها برای موارد زیر ضروری است:[9]
- ارزیابی پایداری عملکرد؛
- پیشبینی تغییرات و گذارهای احتمالی؛
- تدوین راهبردهای مدیریت سیستمها؛
- درک مکانیسمهای سازگاری و توسعه.
پژوهش درباره تعادل امکان شناسایی حدود پایداری سیستمها و شرایطی را فراهم میکند که در آن یکپارچگی خود را حفظ میکنند یا از دست میدهند.
پیوند با مفاهیم دیگر
- سیستم
- پایداری سیستمها
- هومئوستاز
- انطباقپذیری سیستمها
- خواص دینامیکی
- بازخورد
- محیط سیستم
منابع
- برتالانفی، ل. فون. نظریه عمومی سیستمها — مروری انتقادی // پژوهشهایی در نظریه عمومی سیستمها: مجموعه ترجمهها / ویراستار کل و مقدمه: و. ن. سادوفسکی و ا. گ. یودین. — مسکو: پروگرس، ۱۹۶۹.
- برتالانفی، ل. فون. نظریه عمومی سیستمها — مروری بر مسائل و نتایج // پژوهشهای سیستمی. سالنامه ۱۹۶۹. — مسکو: ناوکا، ۱۹۶۹.
- وینر، ن. سایبرنتیک، یا کنترل و ارتباط در حیوان و ماشین. — مسکو: ناوکا، ۱۹۸۳. (یا چاپهای دیگر).
- اشبی، و. ر. مقدمهای بر سایبرنتیک. — مسکو: انتشارات ادبیات خارجی، ۱۹۵۹. (یا چاپهای دیگر).
- بلاوبرگ، ا. و.؛ سادوفسکی، و. ن.؛ یودین، ا. گ. رویکرد سیستمی: پیشزمینهها، مسائل، دشواریها. — مسکو: زنانیه، ۱۹۶۹.
- بلاوبرگ، ا. و.؛ یودین، ا. گ. شکلگیری و ماهیت رویکرد سیستمی. — مسکو: ناوکا، ۱۹۷۳.
- ولکووا، و. ن.؛ دنیسوف، آ. آ. نظریه سیستمها و تحلیل سیستمی: کتاب درسی برای دانشگاهها. — مسکو: یورایت، ۲۰۱۰.
- سادوفسکی، و. ن. مبانی نظریه عمومی سیستمها. تحلیل منطقی-روششناختی. — مسکو: ناوکا، ۱۹۷۴.
- پرگودوف، ف. ا.؛ تاراسنکو، ف. پ. مقدمهای بر تحلیل سیستمی: راهنمای آموزشی برای دانشگاهها. — مسکو: وِیسشایا شکولا، ۱۹۸۹.
- نیکولیس، گ.؛ پریگوژین، ا. خودسازماندهی در سیستمهای نامتعادل: از ساختارهای اتلافی تا نظم از طریق نوسانات. — مسکو: میر، ۱۹۷۹.
- هاکن، گ. سینرژتیک. — مسکو: میر، ۱۹۸۰.
یادداشتها
- ↑ 1.0 1.1 «Если система стабильна, то она будет стремиться к состоянию равновесия, т. е. к некоторому постоянному распределению концентраций, достигаемому по истечении достаточно длительного времени.» А. Рапопорт, статья «Различные подходы к общей теории систем» // Системные исследования. Ежегодник 1969. С. 62.
- ↑ «Равновесие. Понятие равновесие определяют как способность системы в отсутствие внешних возмущающих воздействий (или при постоянных воздействиях) сохранять свое состояние сколь угодно долго. Это состояние называют состоянием равновесия.» В.Н. Волкова, А.А. Денисов. Теория систем. — М.: Высшая школа, 2006. С. 31.
- ↑ «В развивающихся системах говорят о динамическом равновесии, и устойчивость можно условно представить состоянием равновесия как бы «на ступеньке».» В.Н. Волкова, А.А. Денисов. Теория систем. — М.: Высшая школа, 2006. С. 33.
- ↑ Состояние равновесия, в которое система способна возвращаться, называют устойчивым состоянием равновесия.» В.Н. Волкова, А.А. Денисов. Теория систем. — М.: Высшая школа, 2006. С. 31.
- ↑ Под устойчивостью понимают способность системы возвращаться в состояние равновесия после того, как она была из этого состояния выведена под влиянием внешних (или в системах с активными элементами – внутренних) возмущающих воздействий.» В.Н. Волкова, А.А. Денисов. Теория систем. — М.: Высшая школа, 2006. С. 31.
- ↑ «Равновесием называется не зависящее от времени состояние закрытой системы, при котором остаются неизменными все макроскопические величины и прекращаются все макроскопические процессы.» В. Н. Садовский, Основания общей теории систем. С. 165.
- ↑ «Подвижным равновесием называется не зависящее от времени состояние открытой системы, при котором все макроскопические величины остаются неизменными, хотя и продолжаются непрерывные макроскопические процессы ввода и вывода вещества.» В. Н. Садовский, Основания общей теории систем. С. 165.
- ↑ «...для сохранения подвижного равновесия открытых систем необходима точная согласованность скоростей протекающих в них процессов.» В. Н. Садовский, Основания общей теории систем. С. 166.
- ↑ «Равновесный и неравновесный подходы должны сосуществовать в моделировании развития сложных систем.» Е. Н. Кузнецов, статья «Равновесный и неравновесный подходы…» // Системные исследования. Ежегодник. 1988. С. 136.