Subsystem — زیرسیستم
Jump to navigation
Jump to search
زیرسیستم — بخش درونی یک سیستم است که دارای خصوصیات استقلال نسبی، یکپارچگی ساختاری و کاملبودن کارکردی است، اما در چارچوب و در راستای منافع کل سیستم عمل میکند. زیرسیستم، سیستمی در سطح پایینتر است که در ترکیب فراسیستم (ابرسیستم) قرار میگیرد.
ویژگیهای عمومی
زیرسیستم:
- بخشی از سیستم است؛
- وظایف جداگانهای را که هدف کل سیستم را پشتیبانی میکنند، انجام میدهد؛
- میتواند دارای عناصر، روابط، ساختار و فرآیندهای مستقل خود باشد؛
- با دیگر زیرسیستمها و با فراسیستم تعامل دارد؛
- خود میتواند به زیرسیستمهای کوچکتر تجزیه شود (تودرتویی سلسلهمراتبی).
مشخصههای زیرسیستم
- جداافتادگی ساختاری — وجود عناصر و روابط درونی.
- کاملبودن کارکردی — انجام وظایف محلی.
- قابلیت کنترل — امکان نظارت در چارچوب کل سیستم.
- تودرتویی سلسلهمراتبی — زیرسیستم در ساختار سیستم کلیتری جای میگیرد.
- محدودیت مرزها — از طریق رابطها با دیگر بخشهای سیستم تعامل دارد.
زیرسیستم و سیستم
- هر زیرسیستم ذاتاً یک سیستم است، اما ثانوی نسبت به فراسیستم به شمار میرود.
- زیرسیستم میتواند دارای زیرسیستمهای خود باشد و ساختاری سلسلهمراتبی تشکیل دهد.
- رفتار زیرسیستم بر رفتار کل سیستم تأثیر میگذارد، اما زیرسیستم از استقلال کامل برخوردار نیست.
انواع زیرسیستمها
بر اساس نقش کارکردی
- هدفمند — کارکردهای اصلی سیستم را محقق میسازند.
- پشتیبانیکننده — عملکرد زیرسیستمهای هدفمند را حمایت میکنند.
- مدیریتی — تنظیم و کنترل را به عهده دارند.
بر اساس ماهیت سازمان
- فنی (مکانیسمها، ماژولها)؛
- اطلاعاتی (پایگاههای داده، کانالهای ارتباطی)؛
- سازمانی (بخشها، واحدها)؛
- منطقی (بلوکهای الگوریتم، ماژولهای نرمافزاری).
بر اساس تعامل
- یکپارچه — با دیگر زیرسیستمها پیوند نزدیکی دارند؛
- منفرد — نسبتاً مستقل هستند و از طریق رابطهای مشخص تعامل میکنند.
زیرسیستمها در سلسلهمراتب
زیرسیستمها ساختاری سلسلهمراتبی تشکیل میدهند:
- ابرسیستم (فراسیستم) → سیستم → زیرسیستم → عنصر
- این سلسلهمراتب میتواند رسمی (مانند ساختار سازمانی) یا منطقی (مانند سطوح کارکردی) باشد.
- رویکرد زیرسیستمی برای مدیریت پیچیدگی، ساختاربندی و تقسیم مسئولیت بهکار میرود.
رویکرد زیرسیستمی
رویکرد زیرسیستمی در تحلیل سیستمها شامل موارد زیر است:
- تجزیه سیستم به بلوکهای کارکردی یا ساختاری قابل مدیریت؛
- تحلیل تعاملات درونی و بیرونی؛
- موضعیسازی مسائل و راهحلها؛
- بهینهسازی سیستم از طریق بازسازی زیرسیستمهای منفرد.
مدلسازی زیرسیستمها
در مدلها، زیرسیستم به صورتهای زیر نمایش داده میشود:
- بلوکی در نمودار کارکردی؛
- مؤلفهای در مدل معماری؛
- گرهای در گراف سلسلهمراتبی؛
- شیئی در مدلسازی شیءگرا.
نمونههایی از زیرسیستمها
- در سیستم تولیدی: سیستم تأمین، سیستم کنترل کیفیت، سیستم لجستیک.
- در سیستم اطلاعاتی: ماژول احراز هویت، زیرسیستم پایگاه داده، ماژول رابط کاربری.
- در موجود زنده: سیستم قلبیعروقی، سیستم عصبی.
- در مدیریت: زیرسیستم مالی، زیرسیستم منابع انسانی، زیرسیستم برنامهریزی استراتژیک.
ارتباط با مفاهیم دیگر
- سیستم — شامل یک یا چند زیرسیستم است.
- عنصر سیستم — میتواند بخشی از زیرسیستم باشد.
- ساختار سیستم — پیکربندی زیرسیستمها و روابط میان آنها.
- کارکرد — در سطح زیرسیستمها محقق میشود.
- سلسلهمراتب — سطوح تودرتویی زیرسیستمها را تعیین میکند.
- مدل سیستم — ساختار و رفتار زیرسیستمها را توصیف میکند.
همچنین ببینید
- سیستم
- عنصر سیستم
- ساختار سیستم
- کارکرد
- سلسلهمراتب
- مدل سیستم
- تجزیه