Stan systemu
Stan systemu — to zbiór charakterystyk opisujących konfigurację systemu i wartości jego wewnętrznych parametrów w ustalonym momencie czasu.[1]
Ogólna charakterystyka
Stan systemu utrwala jego wewnętrzną organizację i zewnętrzne powiązania w konkretnym momencie czasu. Obejmuje on:
- wartości wewnętrznych parametrów systemu;
- konfigurację struktury elementów;
- aktualne powiązania między elementami i z otoczeniem;
- realizowane funkcje i procesy.
Stan systemu stanowi podstawę do analizy funkcjonowania, stabilności i dynamiki procesów systemowych.[2] Służy jako punkt wyjścia do budowania modeli i prognozowania zachowania systemu.
Związek z właściwościami dynamicznymi
Właściwości dynamiczne systemu przejawiają się poprzez zmiany jego stanu w czasie[3]. Stan można rozpatrywać jako chwilową charakterystykę systemu, analogiczną do przekroju struktury i właściwości w określonym momencie.
Zmiany stanu mogą dotyczyć:
- wartości wewnętrznych zmiennych (parametrów);
- składu elementów;
- struktury powiązań;
- charakterystyk interakcji z otoczeniem.
Statyczne aspekty stanu
W utrwalonym stanie system posiada:
- Całościowość — odróżnialność od otoczenia;
- Hierarchię — uporządkowanie poziomów elementów;
- Modułowość — możliwość wyodrębnienia podsystemów;
- Izolację — względną autonomię funkcjonowania.
Stan statyczny odzwierciedla nie tylko strukturę elementów, lecz również trwałe powiązania między nimi, tworzące zorganizowaną całość.
Dynamiczne zmiany stanu
Zmiany stanu mogą przybierać różne formy:
- zmiany parametrów przy zachowaniu struktury (funkcjonowanie);
- wymiana lub modyfikacja elementów bez przebudowy struktury;
- przebudowa powiązań i struktury elementów.
Zmiany stanu mogą być wewnętrzne (reorganizacja) lub wywoływane zewnętrznymi oddziaływaniami otoczenia. Tempo zmian może być szybkie, powolne lub bardzo szybkie, w zależności od charakteru procesów.
Stan a otoczenie
Stan systemu jest określany nie tylko przez charakterystyki wewnętrzne, lecz również przez oddziaływania otoczenia poprzez Wejścia i wyjścia oraz Kontekst systemu. Granica między systemem a otoczeniem może być dynamiczna i zmieniać się w procesie funkcjonowania.
Związek z procesami
Procesy w systemie stanowią sekwencje zmian stanów. Każde działanie, każdy proces można rozpatrywać jako przejście systemu z jednego stanu do drugiego (zob. Proces).
Model stanu
Formalizacja stanu systemu obejmuje zazwyczaj:
- zbiór zmiennych stanu;
- zbiór dopuszczalnych wartości tych zmiennych;
- reguły przejść między stanami.
Modelowanie stanu jest ściśle powiązane z opisem struktury i dynamiki funkcjonowania systemu.
Literatura
- Sadowski W.N. Podstawy ogólnej teorii systemów. — M.: Nauka, 1974.
- Rapoport A. Różne podejścia do ogólnej teorii systemów // Badania systemowe. Rocznik 1969. — M.: Nauka, 1969. — S. 55–79.
- Volkova W.N., Denisow A.A. Teoria systemów i analiza systemowa: podręcznik dla szkół wyższych. — M.: Wydawnictwo Jurajt, 2025 (lub Teoria systemów. M.: Wysszaja szkola, 2006).
- Saaty T., Kearns K. Planowanie analityczne. Organizacja systemów. — M.: Radio i swiaź, 1991.
- Blauberg I.W., Sadowski W.N., Judin E.G. Badania systemowe i ogólna teoria systemów // Badania systemowe. Rocznik 1969. — M.: Nauka, 1969. — S. 7–28.
- Czernjak J.I. Analiza systemowa w zarządzaniu gospodarką // Analiza systemowa w ekonomii. — M.: Ekonomika, 1975.
Przypisy
- ↑ В каждый данный момент времени система находится в некотором состоянии...» — В. Н. Садовский, Основания общей теории систем. С. 84.
- ↑ Если система стабильна, то она будет стремиться к состоянию равновесия...» — А. Рапопорт, Системные исследования. Ежегодник 1969. С. 62
- ↑ «...последовательный набор состояний системы образует ее поведение.» — В. Н. Садовский, Основания общей теории систем. С. 84
Zobacz też
- System
- Struktura systemu
- Proces
- Otoczenie systemu