Sistemik Bütünlük

Sistemik bütünlük — sistemin yapısının, işlevlerinin ve davranışının niteliksel birliğinde kendini gösteren bütünleştirici bir özelliğidir. Bütünlük, sistemin işleyişinin tutarlılığını sağlayan ve onu yalnızca parçaların basit bir toplamından ayıran öğeler arası iç bağların varlığıyla kendini ortaya koyar.

Kavramın özü

Sistemik bütünlük şunları gerektirir:

öğeler arasında kalıcı bağların varlığı;
ortak amaç çerçevesinde parçaların işlevlerinin uyum içinde olması;
sistemin dışsal değişimler karşısında kimliğini koruyabilme kapasitesi;
ayrı bileşenlerin özelliklerine indirgenemeyen niteliklerin var olması (bkz. Ortaya çıkış/Emergentlik).

Bütünlük, sistemin tek bir oluşum olarak işleyişinin özgünlüğünü belirler ve sistemin çevresiyle ilişkisinde görece özerkliğini güvence altına alır.

Bütünlük ve sistem yaklaşımı

Sistem yaklaşımı çerçevesinde sistemik bütünlük, şunların temel dayanağı olarak ele alınır:

öğelerin etkileşimi aracılığıyla sistemin yapısının çözümlenmesi;
sistemin işlevlerinin genel davranışa katkıları açısından anlaşılması;
öğeler, yapı ve dış çevre arasındaki bağımlılıkların ortaya çıkarılması.

Bütünlük, sistemin sınırlarının belirlenmesi ve bağlamının resmileştirilmesi için zorunlu bir koşuldur.

Sistemik bütünlüğün özellikleri

yapısal bağlılık — öğelerin ve bağların örgütlenmiş bir bütün oluşturması;
işlevsel koordinasyon — sistem amaçlarına ulaşmak için parçaların eylemlerinin uyumlu kılınması;
dinamik kararlılık — temel özellikleri yitirmeksizin değişimlere uyum sağlayabilme kapasitesi;
ortaya çıkan özellikler (emergent properties) — sistem düzeyinde yeni niteliklerin belirmesi.

Kavramlar arası ilişki: bütünlük, holizm, çevre, yapı

Sistemik bütünlük, sistem analizinin diğer temel kavramlarıyla doğrudan ilişkilidir:

Sistemik holizm, bütünün parçalar toplamına üstünlüğünü öne sürer. Sistemik bütünlük, bütünün özelliklerinin öğelerin ve yapının etkileşiminden doğduğu, sistemin holistik karakterinin bir yansımasıdır.
Sistemin çevresi, dışsal etkiler yoluyla bütünlüğün korunmasına ya da bozulmasına katkıda bulunur. Açık bir sistem, çevreyle etkileşim sırasında iç bağların kararlılığı sayesinde bütünlüğünü korur.
Sistemin yapısı, öğelerin örgütlenme biçimlerini belirleyerek ve uyumlu işleyişi güvence altına alarak bütünlüğün taşıyıcısı işlevini görür. Yapı içindeki bağlar ve ilişkiler, iç koordinasyonu ve sistemin bütünlüğünü destekler.

Dolayısıyla sistemik bütünlük, yapının, çevrenin dışsal koşullarının ve sistemin holistik kavranışına ilişkin ilkelerin etkileşiminin bir ürünüdür.