Ryzyko

Ryzyko — to wpływ niepewności na osiąganie celów. Takie określenie zawarte jest w międzynarodowych standardach zarządzania ryzykiem (np. ISO 31000) i podkreśla, że ryzyko może mieć zarówno negatywne, jak i pozytywne konsekwencje.

W bardziej tradycyjnym rozumieniu ryzyko traktowane jest jako prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanego zdarzenia i/lub wielkość możliwych negatywnych skutków. Ogólnie rzecz biorąc, ryzyko charakteryzuje możliwość odchylenia rzeczywistych wyników od oczekiwanych, w tym z stratami, szkodami lub innymi niekorzystnymi następstwami.

Ogólna charakterystyka

Ryzyko stanowi nieodłączną część wszelkiej działalności ludzkiej, ekonomicznej, technicznej i zarządczej. Pojawia się w warunkach niepewności, gdy wynik zdarzeń nie może być przewidziany z pełną pewnością.

Z punktu widzenia analizy ilościowej ryzyko definiowane jest jako funkcja dwóch składowych:

• prawdopodobieństwa zdarzenia (jak duże jest prawdopodobieństwo, że ono nastąpi);
• skutków zdarzenia (jaki będzie jego efekt, jeśli nastąpi).

Związek z niepewnością

Niepewność to sytuacja, w której nie jest możliwe dokładne przewidzenie przyszłego przebiegu zdarzeń ani wyników działań. Ryzyko jest pochodną niepewności i odzwierciedla jej wpływ na cele systemu, projektu, organizacji lub decyzji. Tym samym ryzyko to nie tylko zagrożenie lub niebezpieczeństwo, lecz miara tego, w jaki sposób niepewność może wpłynąć na osiągnięcie zaplanowanych rezultatów.

Formy przejawiania się

Ryzyko może przejawiać się w różnych formach:

• ryzyko ekonomiczne (utrata dochodów, straty, bankructwo);
• ryzyko techniczne (awarie systemów, wypadki, usterki);
• ryzyko społeczne (zaostrzenie konfliktów, utrata reputacji);
• ryzyko ekologiczne (zanieczyszczenie, zniszczenie środowiska naturalnego);
• ryzyko prawne (kary, postępowania sądowe, sankcje).

Klasyfikacja ryzyk

W praktyce zarządzania ryzykiem ryzyka klasyfikuje się według szeregu kryteriów:

• Według pochodzenia:
  • wewnętrzne (związane z działalnością samego systemu lub organizacji);
  • zewnętrzne (wywołane środowiskiem zewnętrznym, w tym czynnikami politycznymi, rynkowymi i naturalnymi).

• Według stopnia sterowalności:
  • sterowalne;
  • częściowo sterowalne;
  • niesterowalne.

• Według charakteru skutków:
  • finansowe;
  • niefinansowe;
  • kombinowane.

• Według prawdopodobieństwa realizacji:
  • wysoce prawdopodobne;
  • umiarkowanie prawdopodobne;
  • mało prawdopodobne.

Metody oceny ryzyka

Do analizy i oceny ryzyka stosuje się zarówno metody jakościowe, jak i ilościowe:

• oceny eksperckie;
• analiza scenariuszowa;
• analiza wrażliwości;
• macierze ryzyk;
• modelowanie na podstawie rozkładów prawdopodobieństwa;
• metoda Monte Carlo.

Zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie ryzykiem stanowi systematyczny proces obejmujący:

1. identyfikację ryzyk;
2. ich analizę i ocenę ilościową;
3. opracowanie i wdrożenie środków ograniczających ryzyko;
4. kontrolę, monitorowanie i przegląd obrazu ryzyka.

Główne strategie zarządzania ryzykiem obejmują:

• unikanie ryzyka;
• redukcję (minimalizację) ryzyka;
• transfer ryzyka (np. ubezpieczenie);
• akceptację ryzyka (przy dopuszczalnym poziomie).

Ryzyko a niepewność

Ryzyko jest ściśle związane z pojęciem niepewności, lecz różni się od niego tym, że w warunkach ryzyka prawdopodobieństwo różnych wyników może być ocenione, natomiast przy pełnej niepewności taka ocena jest niemożliwa.

Linki

• COSO Enterprise Risk Management
• ISO 31000 Risk management — Guidelines

Zobacz też

• Niepewność
• Zarządzanie ryzykiem
• Rachunek prawdopodobieństwa
• Podejmowanie decyzji