Pojęcie

Pojęcie — abstrakcyjna jednostka kognitywna, odzwierciedlająca uogólnione istotne cechy grupy obiektów lub zjawisk. Pojęcie strukturyzuje percepcję, organizuje wiedzę, umożliwia klasyfikację, wnioskowanie, komunikację i prognozowanie. Pojęcie charakteryzuje się dwoma aspektami:

• Intensja — zbiór istotnych cech.
• Ekstensja — zbiór obiektów podpadających pod dane pojęcie.

Funkcje

• Kategoryzacja — grupowanie obiektów według wspólnych cech.
• Wnioskowanie — budowanie logicznych powiązań i wniosków.
• Organizacja pamięci — uogólnianie doświadczenia na potrzeby efektywnego zapamiętywania i uczenia się.
• Komunikacja — tworzenie wspólnych podstaw do przekazywania wiedzy.
• Budowanie wiedzy — formowanie teorii naukowych i modeli.

Struktura i operacje

Pojęcia podlegają operacjom logicznym:

• Suma — dysjunkcja zbiorów.
• Iloczyn — koniunkcja cech.
• Negacja — dopełnienie zbioru.

Rozróżnia się:

• Pojęcia rodzajowe — bardziej ogólne klasy obiektów.
• Pojęcia gatunkowe — uściślone grupy wewnątrz rodzaju.

Pojęcie w poznaniu naukowym

Pojęcia strukturyzują dane empiryczne i umożliwiają formułowanie problemów naukowych. Ich operacjonalizacja jest niezbędna dla mierzalności i weryfikacji hipotez. Rozwój nauki wiąże się z uściślaniem i rewizją systemów pojęciowych.

Kognitywne teorie pojęcia

• Teoria klasyczna

Pojęcie definiuje się przez zbiór cech koniecznych i wystarczających.

• Teoria prototypów

Pojęcie wyznaczane jest przez typowego przedstawiciela kategorii.

• Teoria egzemplarzy

Pojęcie reprezentowane jest przez zbiór zapamiętanych przykładów.

• Teoria-teoria

Pojęcie wbudowane jest w system mentalnych teorii i wiedzy.

• Teorie atomistyczne

Pojęcia uważane są za niepodzielne jednostki kognitywne.

Związek z językiem

Pojęcia wyrażane są za pomocą znaków językowych, lecz nie sprowadzają się do nich. Język utrwala i przekazuje struktury konceptualne, jednak same pojęcia mogą istnieć również w formach niewerbalnych (na przykład w myśleniu obrazowym).

Problematyka

• Ontologiczny status pojęć (realizm vs psychologizm).
• Struktura (ścisłe cechy vs prototypy).
• Pochodzenie (wrodzone czy empiryczne).
• Względność konceptualna między różnymi systemami kognitywnymi.
• Problem adekwatności pojęciowego obrazu rzeczywistości.

Zobacz też

• Koncepcja
• Psychologia kognitywna
• Logika
• Filozofia języka
• Epistemologia

Linki

• Stanford Encyclopedia of Philosophy — Concepts
• Internet Encyclopedia of Philosophy — Concepts