Model (NL)

Model is een abstracte representatie van de werkelijkheid in een of andere vorm (bijvoorbeeld wiskundig, fysisch, symbolisch, grafisch of beschrijvend), bedoeld om bepaalde aspecten van die werkelijkheid weer te geven en het mogelijk te maken antwoorden te vinden op de bestudeerde vragen.

Onder een model verstaat men een materieel of denkbeeldig object dat in het kennisproces (het bestuderen) het originele object vervangt, waarbij bepaalde typische kenmerken die voor het betreffende onderzoek van belang zijn, behouden blijven. Het proces van het bouwen en gebruiken van een model wordt modellering genoemd.

Doel

Een model is nodig om:

• te begrijpen hoe een concreet object is opgebouwd: wat zijn structuur is, welke interne verbanden het heeft, wat zijn voornaamste eigenschappen zijn, en wat de wetmatigheden zijn van zijn ontwikkeling, zelfontwikkeling en interactie met de omgeving;
• het object of proces te leren beheersen en de beste beheerswijzen te bepalen bij gegeven doelstellingen en criteria;
• directe en indirecte gevolgen te voorspellen. Wanneer we spreken over wetenschappelijke modellering, moet de betekenis van begrippen als 'model' en 'theorie' worden verduidelijkt.

In de moderne wetenschappelijke literatuur worden deze begrippen op uiteenlopende wijzen geïnterpreteerd en is de grens ertussen vaag. In de wetenschapsmethodologie worden momenteel de volgende interpretaties erkend:

• Model — een instrument dat in de eerste plaats gericht is op het onderzoeken van het gedrag en de eigenschappen van een concreet object, met als doel dit object te beheersen of de eigenschappen ervan te voorspellen.
• Theorie — een abstracter middel dan een model, waarvan het hoofddoel de verklaring is van het gedrag of de eigenschappen niet van een concreet object, maar van een bepaalde klasse van objecten. Men kan zeggen dat een theorie een eindige of zelfs oneindige verzameling van concrete modellen bevat.

Bij het opstellen van een concreet model worden de wetten en vergelijkingen van de bijbehorende theorie gebruikt. Een model geeft antwoord op de vragen: 'Op welke wijze?' en 'Waarom?' voor een concreet object, terwijl een theorie dat doet voor een hele familie van objecten met vergelijkbare eigenschappen. Men dient echter op te merken dat bij de ontwikkeling van modellen voor complexe processen en verschijnselen vaak gebruik moet worden gemaakt van begrippen en betrekkingen uit meerdere theorieën die tot verschillende vakgebieden, disciplines en zelfs kennisdomeinen behoren.

Modellen kunnen worden gebouwd in de verbeelding, ideeel, met de middelen van het denken — zulke modellen worden abstracte modellen genoemd; maar modellen kunnen ook worden gecreëerd uit reële objecten en processen — zulke modellen worden reële, materiële, soms fysische modellen genoemd. Een tussenpositie, als bemiddelaar, nemen de reële modellen in met een abstracte inhoud — de tekenmodellen. Het begrip model verwijst niet alleen naar een object; het omvat in bepaalde opzichten: het subject dat de modellering organiseert en de taak waarvoor de modellering wordt uitgevoerd (beide — via het doel); het te modelleren originele object; de middelen waaruit het model wordt opgebouwd; de omgeving waarin het model moet functioneren.

"Onder een model zullen wij verstaan: vereenvoudigde, zo men wil, gecomprimeerde kennis die heel bepaalde, beperkte informatie over een onderwerp (verschijnsel) draagt en de een of andere eigenschappen ervan weerspiegelt. Een model kan worden beschouwd als een speciale vorm van informatiecodering. Anders dan bij gewone codering, waarbij alle broninformatie bekend is en wij deze slechts in een andere taal omzetten, codeert een model — ongeacht welke taal het gebruikt — ook die informatie die mensen nog niet kenden. Men kan zeggen dat een model potentiële kennis in zich draagt die de mens, door het model te onderzoeken, kan verwerven, inzichtelijk kan maken en in zijn praktische levensbehoeften kan gebruiken" (N.N. Moisejev).)