Klasyczne metodyki analizy systemowej

Wprowadzenie

Klasyczne metodyki analizy systemowej ukształtowały się w połowie XX wieku jako odpowiedź na konieczność rozwiązywania złożonych, słabo ustrukturyzowanych problemów w zarządzaniu, inżynierii, ekonomii i praktyce społecznej. Metodyki te opierają się na podejściu systemowym i oferują ustrukturyzowane procedury analizy, modelowania i wyboru rozwiązań.

Rozwój klasycznych metodyk związany jest z działalnością takich badaczy jak E. Quade, S. Optner, J. I. Czerniak, E. P. Gołubkow i S. Young, z których każdy wniósł wkład w kształtowanie praktyk badań systemowych. Ich podejścia określają fundamentalne etapy analizy systemowej — od sformułowania problemu do opracowania i wdrożenia rozwiązań.

Klasyczne metodyki pozostają aktualne, służąc jako podstawa dla współczesnych metod myślenia systemowego i inżynierii systemowej.

Klasyczne metodyki analizy systemowej

Klasyczne metodyki analizy systemowej stanowią zbiór podejść opracowanych w XX wieku w celu rozwiązywania złożonych, słabo ustrukturyzowanych problemów w różnych dziedzinach — od przemysłu obronnego po zarządzanie organizacjami. Metodyki te opierają się na podejściu systemowym i obejmują kolejne etapy analizy, modelowania i podejmowania decyzji.

Ogólna struktura metodologii analizy systemowej

Ogólna metodologia analizy systemowej obejmuje następujące etapy:

1. Identyfikacja problemów i formułowanie celów — określenie istniejących sytuacji problemowych i formułowanie celów analizy.
2. Opracowanie wariantów i modeli podejmowania decyzji — generowanie alternatywnych rozwiązań i budowanie modeli służących do ich oceny.
3. Ocena alternatyw i wybór rozwiązań — analiza i porównanie alternatyw przy użyciu różnych kryteriów.
4. Realizacja rozwiązań — wdrożenie wybranych rozwiązań w praktyce.
5. Ocena efektywności rozwiązań i skutków ich realizacji — analiza wyników wdrożenia i korekta strategii w razie potrzeby.
6. Projektowanie organizacji dla osiągnięcia celów — strukturyzacja procesów organizacyjnych i zasobów w celu efektywnego osiągania postawionych celów.

Metodyka Quade'a

Metodyka zaproponowana przez E. Quade'a obejmuje następujące etapy:

1. Sformułowanie zadania — zdefiniowanie problemu i określenie granic badania.
2. Wybór alternatywnych dróg rozwiązania zadania — generowanie możliwych rozwiązań.
3. Badanie zasobów zużywanych na rozwiązanie zadania — analiza niezbędnych zasobów i ich kosztów.
4. Budowa modelu — opracowanie modelu systemu do analizy alternatyw.
5. Wybór kryteriów oceny — określenie kryteriów służących do porównania alternatyw.
6. Porównanie alternatyw i podjęcie decyzji — wybór najlepszego rozwiązania na podstawie analizy.

Metodyka Optnera

S. Optner zaproponował następującą sekwencję etapów analizy systemowej:

1. Identyfikacja symptomów — wykrycie oznak problemu.
2. Określenie aktualności problemu** — ocena znaczenia problemu.
3. Określenie celu — sformułowanie celów analizy.
4. Ujawnienie struktury systemu i jego wadliwych elementów — analiza istniejącego systemu i identyfikacja niedoskonałości.
5. Określenie struktury możliwości** — identyfikacja potencjalnych zmian.
6. Znajdowanie alternatyw — generowanie możliwych rozwiązań.
7. Ocena alternatyw — analiza zalet i wad każdego wariantu.
8. Wybór alternatywy — podjęcie decyzji.
9. Opracowanie rozwiązania — przygotowanie planu realizacji.
10. Akceptacja rozwiązania przez zespół wykonawców i kierowników — uzgodnienie rozwiązania z zainteresowanymi stronami.
11. Uruchomienie procesu realizacji rozwiązania — rozpoczęcie wdrożenia.
12. Zarządzanie procesem realizacji rozwiązania — nadzór nad wykonaniem.
13. Ocena realizacji i jej skutków — analiza wyników i korekta w razie potrzeby.

Metodyka Czerniak

J. I. Czerniak zaproponował następującą strukturę analizy systemowej:

1. Analiza problemu — określenie i sformułowanie problemu.
2. Określenie systemu — ustalenie granic i elementów systemu.
3. Analiza struktury systemu — badanie powiązań i hierarchii wewnątrz systemu.
4. Sformułowanie ogólnego celu i kryterium systemu — określenie celów i kryteriów oceny.
5. Dekompozycja celu, identyfikacja zapotrzebowania na zasoby i procesy — rozkład celu na podcele i określenie niezbędnych zasobów.
6. Identyfikacja zasobów i procesów, kompozycja celów — integracja podcelów i zasobów.
7. Prognoza i analiza przyszłych warunków — ocena czynników zewnętrznych i ich wpływu.
8. Ocena celów i środków — analiza zgodności celów i dostępnych środków.
9. Selekcja wariantów — wybór najbardziej odpowiednich rozwiązań.
10. Diagnoza istniejącego systemu — ocena aktualnego stanu systemu.
11. Budowa kompleksowego programu rozwoju — opracowanie planu działań.
12. Projektowanie organizacji dla osiągnięcia celów — strukturyzacja organizacji w celu realizacji planu.

Metodyka Gołubkowa

E. P. Gołubkow wyróżnił następujące etapy analizy systemowej:

1. Sformułowanie zadania — określenie celów i ograniczeń.
2. Badanie — zbieranie i analiza informacji.
3. Analiza — budowanie modeli i prognozowanie skutków decyzji.
4. Wstępna ocena — formułowanie wstępnych wniosków.
5. Potwierdzenie — weryfikacja i doprecyzowanie wniosków.
6. Ostateczna ocena — podjęcie ostatecznej decyzji.
7. Realizacja przyjętego rozwiązania — wdrożenie rozwiązania w praktyce.

Metodyka Younga

S. Young zaproponował następującą sekwencję etapów w procesie formułowania decyzji:

1. Określenie celów organizacji — ustalenie celów strategicznych.
2. Identyfikacja problemów w procesie osiągania tych celów — identyfikacja przeszkód.
3. Badanie problemów i postawienie diagnozy — analiza przyczyn i skutków problemów.
4. Poszukiwanie rozwiązania problemu — generowanie możliwych rozwiązań.
5. Ocena wszystkich alternatyw i wybór najlepszej z nich — analiza porównawcza wariantów.
6. Uzgodnienie decyzji w organizacji — omówienie i zatwierdzenie wybranego rozwiązania.
7. Zatwierdzenie decyzji — oficjalne przyjęcie decyzji.
8. Przygotowanie do wprowadzenia decyzji w życie — planowanie wdrożenia. Zarządzanie stosowaniem decyzji — nadzór nad realizacją.
9. Sprawdzenie efektywności decyzji — ocena wyników i korekta w razie potrzeby.

Literatura

• Optner S. Analiza systemowa dla rozwiązywania problemów handlowych i przemysłowych. - M.: Sowietskoje radio, 1969.
• Quade E. Analiza systemów złożonych. - M.: Sowietskoje radio, 1969.
• Cleland D., King W. Analiza systemowa i zarządzanie celowe. - M.: Sowietskoje radio, 1974.
• Gołubkow E.P. Metody analizy systemowej przy podejmowaniu decyzji zarządczych. - M.: Znanije.
• Czerniak J.I. Analiza systemowa w zarządzaniu gospodarką. - M.: Ekonomika, 1975.
• Young S. Systemowe zarządzanie organizacją. - M.: Sowietskoje radio, 1972.
• Badania systemowe. Rocznik. - M.: Nauka (wydawnictwo periodyczne poświęcone zagadnieniom analizy systemowej).
• Wołkowa W.N., Denisow A.A. Podstawy teorii systemów i analizy systemowej. - SPb.: Wydawnictwo SPbGTU, 2001.

Zobacz też

• Analiza systemowa
• Podejście systemowe
• Modelowanie
• Podejmowanie decyzji
• Zarządzanie projektami