Geri Bildirim (Sistemler)
Geri bildirim — sistemin işleyiş sonuçlarına ilişkin bilginin, davranışı veya durumu düzeltmek amacıyla tekrar sisteme girdi olarak aktarılması sürecidir. Geri bildirim mekanizması, sistemlerin işleyişinin, kararlılığının ve gelişiminin temel unsurudur.
Genel Nitelik
Geri bildirim, sistemin çıktıları ile kontrol etkileri arasındaki bağlantıyı sağlar. Geri bildirim mekanizmaları aracılığıyla sistem şunları yapabilir:
- kendi eylemlerinin sonuçlarını izlemek;
- belirlenen hedeflerden veya parametrelerden sapmaları tespit etmek;
- istenen duruma ulaşmak için işleyişte düzeltmeler yapmak.
Geri bildirim döngülerinin varlığı, değişen ortam koşullarında sistemlerin öz-düzenleme ve uyum sağlaması için zorunlu bir koşuldur.
Geri Bildirim Türleri
Sistem analizinde temel geri bildirim türleri şu şekilde ayrımlanır:
- Negatif geri bildirim — sapmaları azaltmaya ve sistemi hedef durumuna döndürerek istikrara kavuşturmaya çalışır. İşleyişin kararlılığını sağlar.
- Pozitif geri bildirim — sapmaları güçlendirerek sistemin gelişimine veya dönüşümüne katkıda bulunur. Hızlandırılmış büyümeye ya da yeni bir duruma geçişe yol açabilir.
Her iki geri bildirim türü de karmaşık sistemlerin dinamiğinde önemli bir rol oynayarak davranış biçimlerini belirler.
Sistemlerde Geri Bildirimin Rolü
Geri bildirim şu süreçlere katılır:
- kararlılığın sürdürülmesi;
- uyarlanabilirliğin sağlanması;
- gelişimin başlatılması;
- elemanlar ve alt sistemler arasındaki etkileşimin düzenlenmesi.
Etkili geri bildirim mekanizmalarından yoksun sistemler, ortamdaki değişimlere yanıt verme ve bütünlüklerini koruma kapasitesini yitirir.
Geri Bildirim ve Yönetim
Yönetilen sistemlerde geri bildirim kilit bir rol oynar:
- fiilî sonuçlara dayanarak kontrol etkilerinin düzeltilmesine olanak tanır;
- kapalı kontrol döngüleri oluşturur;
- dış ve iç bozucu etkiler karşısında hedeflere ulaşılabilmesini sağlar.
Geri bildirim ilkesi, sibernetik yönetimin, otomatik düzenleme sistemlerinin ve biyolojik, teknik ile sosyal sistemlerdeki öz-düzenleme süreçlerinin temelini oluşturur.
Geri Bildirim Örnekleri
- Biyolojide: termoregülasyon mekanizmaları aracılığıyla vücut sıcaklığının düzenlenmesi.
- Teknolojide: sensörler yardımıyla motor hızının otomatik olarak ayarlanması.
- Toplumda: kamuoyu tepkisine dayanarak devlet politikasının yeniden düzenlenmesi.
İlgili Kavramlar
- Sistem
- Sistem davranışı
- Sistem durumu
- Sistemlerin kararlılığı
- Sistemlerin uyarlanabilirliği
- Sistemlerin gelişimi
- Sistem ortamı