Głosowanie (podejmowanie decyzji)

Głosowanie — to jeden z podstawowych mechanizmów zbiorowego podejmowania decyzji, za pomocą którego uczestnicy (osoby podejmujące decyzję) wyrażają swoje indywidualne preferencje w odniesieniu do zestawu alternatyw. Na podstawie agregacji tych indywidualnych preferencji kształtuje się ogólna, zbiorowa decyzja.

Głosowanie jest stosowane w sytuacjach, gdy:

• konieczne jest wybranie jednej lub kilku alternatyw z zadanego zbioru;
• w podejmowaniu decyzji uczestniczy kilka osób (grupa, kolektyw, organizacja);
• wymagane jest przestrzeganie procedury zapewniającej sprawiedliwość, przejrzystość i uzasadnienie wyboru.

Istota głosowania

Głosowanie stanowi proces sformalizowanego wyrażania indywidualnego stosunku do wariantów wyboru. Uczestnicy głosowania (wyborcy, eksperci, członkowie grupy) wyrażają swoje zdanie w określonej formie: poprzez wybór jednego lub kilku wariantów, ich rangowanie lub ocenę.

Wynik głosowania jest określany za pomocą określonej procedury agregowania indywidualnych głosów w zbiorową decyzję. Konkretna procedura zależy od stosowanej reguły głosowania.

Formy głosowania

Istnieje wiele sposobów organizacji głosowania, różniących się formą wyrażania preferencji:

• Głosowanie proste (większościowe) — każdy uczestnik wybiera jedną alternatywę; wygrywa ta, która uzyskała największą liczbę głosów.
• Głosowanie kumulatywne — uczestnik może rozdzielić kilka głosów pomiędzy różne warianty.
• Głosowanie rankingowe — uczestnicy porządkują warianty według stopnia preferencji.
• Głosowanie przez akceptację (approval voting) — uczestnicy mogą zaakceptować dowolną liczbę wariantów; wygrywa ten, który uzyskał największą akceptację.
• Głosowanie przez odrzucenie (disapproval voting) — rejestrowane są alternatywy odrzucone przez większość.

Agregacja preferencji

Agregowanie indywidualnych preferencji w grupową decyzję może być realizowane z wykorzystaniem różnych reguł głosowania, z których każda posiada własne właściwości, zalety i ograniczenia. Przykłady takich reguł:

• reguła zwykłej większości;
• reguła względnej większości;
• reguła Bordy (oparta na rangach);
• reguła Condorceta (wariant wygrywający w porównaniach parowych);
• reguła Copelanda, Nansona i inne.

Wybór reguły głosowania ma decydujące znaczenie dla wyniku i może prowadzić do różnych rezultatów przy tych samych indywidualnych preferencjach.

Problemy głosowania

• Procedury głosowania są podatne na szereg znanych paradoksów i sprzeczności, odzwierciedlających ograniczenia formalnej agregacji preferencji:
• Paradoks Condorceta — sytuacja, w której zbiorowe preferencje okazują się cykliczne (A jest preferowane względem B, B względem C, lecz C jest preferowane względem A), pomimo tranzytywnych indywidualnych preferencji.
• Paradoks dyktatora głosującego — przy niektórych regułach jeden z uczestników może faktycznie determinować wynik.
• Niemożliwość sprawiedliwej agregacji (twierdzenie Arrowa) — niemożność stworzenia uniwersalnej reguły głosowania spełniającej jednocześnie szereg rozsądnych warunków (tranzytywność, niezależność od postronnych alternatyw, brak narzuconej dyktatury i inne).

Rola głosowania w teorii podejmowania decyzji

W ramach teorii podejmowania decyzji głosowanie jest rozpatrywane jako:

• narzędzie zbiorowego wyboru, umożliwiające sformalizowanie procesu uzgodnień w grupie;
• procedura agregowania preferencji, odzwierciedlająca strukturę zbiorowej opinii;
• mechanizm poszukiwania kompromisu, szczególnie w warunkach konkurujących interesów.