Functie

Functie

Functie in de systeemanalyse is een doelgerichte handeling of rol van een element, subsysteem of het gehele systeem, gericht op het bereiken van een bepaald doel onder gegeven omstandigheden. Het begrip functie drukt de actieve kant van het systeemgedrag uit en is een van de centrale begrippen bij de analyse van structuur, doelstelling en modellering.

Algemene kenmerken

Een functie weerspiegelt de bestemming en het resultaat van de activiteit van systeemelementen, bepaald door het doel, de structuur en de functioneringscontext van het systeem. Zij verbindt **structurele elementen** en **dynamische processen** met elkaar en zorgt voor de realisatie van de integrale eigenschappen van het systeem.

Functie is:

• de realisatie of manifestatie van de doelgerichtheid van het systeem;
• het middel waarmee een resultaat wordt bereikt;
• de afbeelding van de relatie tussen een element en zijn bijdrage aan het systeemgedrag;
• een actieve categorie die werk, handeling, resultaat of effect beschrijft.

Functie en doel

Een functie is nauw verbonden met het begrip doel: zij vertegenwoordigt een handeling of proces dat **de verwezenlijking van het doel dient**. Meerdere functies kunnen ondergeschikt zijn aan één doel, terwijl één functie kan bijdragen aan het bereiken van meerdere doelen.

Wezenlijke verschillen:

• Doel — een **richtpunt** dat de gewenste toestand weerspiegelt.
• Functie — het **mechanisme voor het bereiken** van die toestand via handelingen van het systeem.

Soorten functies

Functies van systemen worden op verschillende gronden geclassificeerd:

Naar functieniveau

• Hoofdfuncties — bepalen de primaire bestemming van het systeem.
• Deelfuncties — concretiseren of realiseren de hoofdfuncties.
• Ondersteunende functies — ondersteunen de uitvoering van de primaire functies.

Naar functionele rol

• Doelfuncties — gericht op het bereiken van een extern doel (resultaat).
• Hulpfuncties — scheppen de voorwaarden voor de realisatie van doelfuncties.
• Regulerende functies — zijn verantwoordelijk voor controle, aanpassing en correctie.

Naar stabiliteit en dynamiek

• Permanente functies — worden gedurende de gehele levenscyclus uitgevoerd.
• Situationele functies — worden geactiveerd bij verandering van externe omstandigheden.

Naar mate van formalisatie

• Geformaliseerde functies — zijn nauwkeurig gedefinieerd en beschreven (bijvoorbeeld wiskundig).
• Niet-geformaliseerde functies — hebben een evaluatief of kwalitatief karakter.

Functies in de systeemstructuur

In de systeembenadering zijn functies onlosmakelijk verbonden met de structuur:

• De structuur bepaalt welke elementen bepaalde functies kunnen uitvoeren;
• Functies definiëren de bestemmingen van elementen binnen de structurele verbanden;
• In complexe systemen geldt het correspondentieprincipe «doel ↔ functie ↔ structuur».

Functie en activiteit

Systeemanalyse steunt vaak op het concept van activiteit als een geheel van functionele handelingen. Daarbij wordt de functie beschouwd als een element van het proces:

• in gedragsmodellen;
• in algoritmen;
• in simulatie- of functionele modellen;
• in functie-kostenanalyse en functioneel-structurele schema's.

Modellering van functies

Functies worden in modellen weergegeven als:

• overgangen tussen toestanden;
• processen (in systeemsdynamica);
• handelingen (in functioneel-logische schema's);
• transformatiestromen;
• knooppunten van functionele diagrammen.

Samenhang met andere begrippen

Een functie is nauw verbonden met:

• Doelen — als middel om deze te bereiken;
• Elementen — als dragers van functies;
• Systeemstructuur — als organisatievorm van de dragers van functies;
• Processen — als realisatievorm van functies in de tijd;
• Systeemmodel — als methode voor de formele afbeelding van functies en hun onderlinge verbanden.

Functies in de levenscyclus van een systeem

In de verschillende fasen van de levenscyclus (ontwerp, exploitatie, ontwikkeling) kan een systeem uiteenlopende functies realiseren, waarbij:

• een deel van de functies alleen actief is in bepaalde fasen;
• herverdeling van functies tussen elementen mogelijk is;
• nieuwe functies ontstaan als reactie op veranderingen in de omgeving.

Functionele benadering

De functionele benadering in de systeemanalyse veronderstelt:

• de focus op functies als primair ten opzichte van de structuur;
• het ontwerpen van de systeemstructuur als afgeleid van de opgegeven functies;
• de toepassing van functionele decompositie en functie-kostenanalyse bij optimalisatie.

Zie ook

• Doel
• Systeemmodel
• Proces
• Levenscyclus van een systeem