Feedback (systems) — بازخورد
بازخورد — فرآیندی است که در آن اطلاعات مربوط به نتایج عملکرد یک سیستم به ورودی آن بازمیگردد تا رفتار یا حالت سیستم اصلاح شود. مکانیزم بازخورد عنصری بنیادین در عملکرد، پایداری و توسعهی سیستمها به شمار میآید.
ویژگیهای کلی
بازخورد ارتباط میان خروجیهای سیستم و اثرات کنترلی آن را برقرار میسازد. از طریق مکانیزمهای بازخورد، سیستم قادر است:
- نتایج اقدامات خود را پایش کند؛
- انحراف از اهداف یا پارامترهای تعیینشده را شناسایی کند؛
- تصحیحاتی در عملکرد خود برای رسیدن به حالت مطلوب اعمال کند.
وجود بازخورد شرط لازم برای خودتنظیمی و سازگاری سیستمها در شرایط محیطی متغیر است.
انواع بازخورد
در تحلیل سیستمها، انواع اصلی بازخورد به شرح زیر تمایز داده میشوند:
- بازخورد منفی — در پی کاهش انحرافات و پایدارسازی سیستم است و آن را به حالت هدف بازمیگرداند. پایداری عملکرد را تضمین میکند.
- بازخورد مثبت — انحرافات را تقویت میکند و به توسعه یا دگرگونی سیستم کمک مینماید. میتواند به رشد شتابان یا انتقال به حالت جدیدی منجر شود.
هر دو نوع بازخورد نقش مهمی در پویایی سیستمهای پیچیده دارند و ماهیت رفتار آنها را تعیین میکنند.
نقش بازخورد در سیستمها
بازخورد در موارد زیر مشارکت دارد:
- حفظ پایداری؛
- تأمین انعطافپذیری و سازگاری؛
- آغازگری فرآیند توسعه؛
- سازماندهی تعامل میان اجزا و زیرسیستمها.
سیستمهایی که فاقد مکانیزمهای مؤثر بازخورد هستند، توانایی واکنش به تغییرات محیطی و حفظ یکپارچگی خود را از دست میدهند.
بازخورد و کنترل
در سیستمهای کنترلپذیر، بازخورد نقشی کلیدی ایفا میکند:
- امکان اصلاح اثرات کنترلی را بر اساس نتایج واقعی فراهم میسازد؛
- حلقههای بستهی کنترل را شکل میدهد؛
- دستیابی به اهداف را در حضور اغتشاشات خارجی و داخلی ممکن میسازد.
اصل بازخورد پایهی کنترل سایبرنتیک، سیستمهای تنظیم خودکار و فرآیندهای خودتنظیمی در سیستمهای زیستی، فنی و اجتماعی است.
نمونههایی از بازخورد
- در زیستشناسی: تنظیم دمای بدن از طریق مکانیزمهای ترموتنظیمی.
- در فناوری: تنظیم خودکار سرعت موتور با کمک حسگرها.
- در جامعه: اصلاح سیاستهای دولتی بر اساس واکنشهای اجتماعی.
ارتباط با مفاهیم دیگر
- سیستم
- رفتار سیستم
- حالت سیستم
- پایداری سیستمها
- سازگاری سیستمها
- توسعهی سیستمها
- محیط سیستم