Decision-making matrix model — مدل ماتریسی تصمیمگیری
Jump to navigation
Jump to search
مدل ماتریسی تصمیمگیری
مدل ماتریسی تصمیمگیری — نمایش رسمیشدهی مسئلهی انتخاب به صورت یک جدول (ماتریس) است که در آن وابستگیهای میان گزینههای ممکن و شرایط بیرونی مؤثر بر نتیجهی انتخاب نشان داده میشوند. این مدل در تحلیل تصمیمها در شرایط عدمقطعیت، ریسک و چندمعیاری بودن به کار میرود.
ساختار ماتریس
مدل بر پایهی اجزای زیر ساخته میشود:
- گزینهها (راهحلهای ممکن) — A₁, A₂, ..., Aₘ — سطرهای ماتریس.
- حالتهای محیط (سناریوها) — E₁, E₂, ..., E_d — ستونهای ماتریس.
- اثربخشی جزئی — Yᵢⱼ = fⱼ(Aᵢ)، نتیجه برای ترکیب Aᵢ و Eⱼ.
چنین جدولی ماتریس اثربخشی جزئی نامیده میشود و ابعاد m × d دارد، که در آن هر خانه حاوی ارزیابی نتیجه برای جفت متناظر «گزینه–حالت» است.
تفسیر اثربخشی جزئی
مقادیر Yᵢⱼ به صورت زیر تفسیر میشوند:
- درآمد یا سود،
- میزان دستیابی به هدف،
- مطلوبیت یا ارجحیت نتیجه.
اگر ارزیابیها ماهیت متفاوتی داشته باشند، میتوان آنها را به یک مقیاس واحد، مثلاً از ۰ تا ۱، نرمال کرد.
هدف و مزایای مدل
مدل ماتریسی به عنوان پایهای برای موارد زیر به کار میرود:
- اعمال معیارهای انتخاب (والد، سویج، لاپلاس، هورویتز و دیگران)،
- تحلیل رفتار تصمیمگیرنده بدون آگاهی از احتمالات،
- توجیه تصمیمهای پایدار،
- گذار به ساخت درختهای تصمیم و سناریوها.
مزایا:
- وضوح و ساختارمندی؛
- مناسب بودن برای پردازش رایانهای؛
- همهکاره بودن.
نمونهای از ساختار ماتریس
| گزینه | حالت E₁ | حالت E₂ | ... | حالت E_d |
|---|---|---|---|---|
| A₁ | Y₁₁ | Y₁₂ | ... | Y₁d |
| A₂ | Y₂₁ | Y₂₂ | ... | Y₂d |
| ... | ... | ... | ... | ... |
| Aₘ | Yₘ₁ | Yₘ₂ | ... | Yₘd |
کاربرد در تصمیمگیری
مدل ماتریسی در موارد زیر به کار میرود:
- در شرایط عدمقطعیت — با معیارهای قطعیگرایانه؛
- در شرایط ریسک — هنگامی که احتمالات داده شده باشند؛
- در تحلیل چندمعیاره — به عنوان پایهای برای تجمیع؛
- در سیستمهای پشتیبانی تصمیمگیری.
همچنین ببینید
- تصمیمگیری در شرایط عدمقطعیت
- تحلیل چندمعیارهی تصمیمها
- درخت تصمیم