Belirsizlik
Belirsizlik — gerekçeli kararlar almak veya gelecekteki olayları öngörmek için gerekli olan tam, doğru ya da güvenilir bilginin bulunmadığı bir durumun karakteristiğidir. Sistem analizinde ve yönetimde belirsizlik; bir sistemin, dış çevrenin ya da öznelerin eylemlerinin mevcut veya gelecekteki durumuna ilişkin bilginin nesnel ya da öznel koşullarla sınırlandırılması olarak tanımlanır.
Belirsizlik şu biçimlerde ortaya çıkabilir:
- dış çevreye ilişkin bilgi eksikliği;
- alternatif kararların sonuçlarının tam olarak değerlendirilememesi;
- mevcut verilerin yorumlanmasındaki çok anlamlılık.
Belirsizlik; sistem analizi, karar teorisi, risk yönetimi, ekonomi ve mühendislik gibi disiplinlerde temel bir kavram olarak yer almaktadır.
Genel Özellikler
Belirsizlik pek çok durumda ortaya çıkabilir ve bir dizi rastlantısal ya da bilinmeyen faktörle karakterize edilir. Bu faktörlerin dağılımı:
- bazı durumlarda önceden bilinmekte,
- diğer durumlarda ise bilinmemekte ya da yalnızca kısmen bilinmektedir.
Bunun yanı sıra belirsizlik, çoğunlukla dış eylemlerle de ilişkilidir:
- rakip tarafından gerçekleştirilen eylemler (askeri planlama bağlamında),
- rekabet eden tarafından gerçekleştirilen eylemler (iş dünyası bağlamında).
Belirsizlik Faktörlerinin Sınıflandırılması
Örnek olarak, askeri planlama konularına ayrılmış sistem analizi alanındaki ilk çalışmadan (şemaya bakınız) belirsizlik derecesini etkileyen faktörlerin sınıflandırması verilmiştir.
Örgütsel-Ekonomik Sistemlerde Belirsizlik
Belirsizlik sorunu, Kuzmin E. A.'nın «Ekonomide Belirsizlik: Kavramlar ve İlkeler» adlı çalışmasında oldukça açık bir biçimde ele alınmıştır. Yazar yedi temel ilkeyi ön plana çıkarmaktadır:
- Bilgi varlığının ölçütü. Belirsizlik, mevcut bilginin hacminin ve kalitesinin bir göstergesi olarak ele alınır.
- Seçimin değişkenliği. Alternatif seçim yapabilme imkânı; olayların gelişiminde çok sayıda olasılığın bulunması.
- Bilginin kalitesi. Belirsizlik, bilginin güvenilirliğini, eksiksizliğini, değerini, güncelliğini ve açıklığını belirler.
- Risk kaynağı. Belirsizlik, yönetsel ve ekonomik riskin niteliksel (içkin) bir kaynağı olarak karşımıza çıkar.
- Gerçekleşmenin çok anlamlılığı. Doğası bilinmeyen faktörler, olayların gerçekleşmesinde çok anlamlılık doğurur.
- Yönetilebilirlik sınırlayıcısı. Belirsizlik, örgütsel-ekonomik sistemin yönetilebilirliğini ve istikrarını doğal bir biçimde kısıtlar.
- «İdeal koşullara» göre durum. Gerçek sistemin varsayımsal «ideal» işleyişinden sapma derecesini yansıtır.
Ayrıca bakınız
- Sistem analizi
- Risk yönetimi
- Karar teorisi