Begrip van het systeem

From Systems analysis Wiki
Jump to navigation Jump to search

Het begrip systeem — de centrale categorie van de systeembenadering, waarvan de inhoud zich in de loop van de wetenschappelijke ontwikkeling heeft geëvolueerd naarmate de opvattingen over de inrichting en het functioneren van complexe objecten complexer werden. Een beschouwing van deze evolutie maakt het mogelijk de verschillende aspecten te begrijpen die in moderne definities van het systeem worden opgenomen.

Historisch gezien doorliep het begrip van wat een systeem is meerdere stadia van toenemende complexiteit.

Vroege opvattingen: Elementen, Verbindingen, Structuur

Aanvankelijk werd een systeem voornamelijk beschouwd vanuit zijn samenstelling en interne organisatie. L. von Bertalanffy definieerde een systeem als een «complex van interacterende componenten» of een «verzameling elementen die zich in bepaalde relaties tot elkaar bevinden».[1][2]

De belangrijkste componenten van deze visie waren:

  • Elementen (delen, componenten): Een zekere verzameling samenstellende delen (`A`).
  • Verbindingen (relaties): De aanwezigheid van interacties of afhankelijkheden tussen elementen (`R`).
  • Structuur: De ordening van elementen en verbindingen.

Formeel kon dit worden weergegeven als een paar:

S = (A, R)

Soms werd een weergave via doorsnede gebruikt, waarbij werd benadrukt dat het systeem alleen die elementen en verbindingen omvat die een geheel vormen:

S = A ∩ R

Opmerking: De termen «elementen» — «componenten» en «verbindingen» — «relaties» worden vaak als synoniemen gebruikt, hoewel «component» ook een verzameling van elementen kan aanduiden.

Functionele benadering: Ingangen, Uitgangen, Transformatie

Later, met name door de ontwikkeling van de cybernetica, verschoof de nadruk naar het functioneren van het systeem als een transformator:[3][4]

- van ingangen (`X`) naar uitgangen (`Y`) volgens een bepaalde regel of relatie (`R`).

Deze weergave (M. Mesarovic):

S = (X, Y, R)

maakt het mogelijk het model van de «zwarte doos» te gebruiken, waarbij het systeem wordt geanalyseerd aan de hand van zijn externe gedragingen zonder in de interne structuur te duiken.

Rekening houden met eigenschappen van componenten

Voor nauwkeuriger modellering was het noodzakelijk rekening te houden met de eigenschappen (attributen) van de elementen zelf (`QA`) en van de verbindingen (`QR`). De definitie van A. Hall omvatte de attributen van elementen:

S = (A, R, QA)

A. I. Oejomov stelde duale definities voor, waarbij de nadruk werd gelegd op hetzij de eigenschappen van de elementen, hetzij de eigenschappen van de relaties:

S = (A, R, QA) of S = (A, R, QR)

Opname van het doel:

Voor de beschrijving van bestuurde, kunstmatige en veel biologische systemen werd de opname van het doel (`Z`) essentieel, dat de gerichtheid van het systeem of het gewenste resultaat van zijn functioneren weerspiegelt:[5][6][7]

S = (A, R, Z)

In de systeemanalyse is het werken met doelen een centrale stap (zie Doel in de systeemanalyse).

Wisselwerking met de omgeving en dynamiek: Open systemen

De meeste reële systemen staan in wisselwerking met hun omgeving. L. von Bertalanffy introduceerde het concept van het open systeem, dat stof, energie of informatie uitwisselt met de omgeving (`E`).[8]

Het in rekening brengen van de dynamiek vereiste ook de invoering van een tijdsinterval (`T`). De definitie van V. N. Sagatovski houdt rekening met deze aspecten:

S = (A, R, Z, E, T)

waar A – functionele elementen zijn, R – relaties, Z – doel, E – omgeving, T – tijdsinterval.

De rol van de waarnemer: Het subjectieve aspect

Vanaf de werken van W. R. Ashby en in het bijzonder van J. I. Tsjernják, omvat de moderne systeembenadering uitdrukkelijk de waarnemer (`N`) in de beschouwing. De beschrijving van het systeem, zijn grenzen, de wezenlijke elementen en verbindingen, alsmede de doelen van de analyse hangen af van het subject. De definitie van Tsjernják: «Een systeem is een weerspiegeling in het bewustzijn van het subject... van eigenschappen van objecten en hun relaties...»:[9]

S = (A, R, Z, N)

Later voegde Tsjernják ook de taal van de waarnemer toe (`LN`):

S = (A, R, Z, N, LN)

De opname van de waarnemer benadrukt de dialectiek van het objectieve en subjectieve in systeemonderzoek en het belang van de niveaus (strata) waarop het systeem wordt beschouwd.

Verband tussen de evolutie van het begrip en de wetenschappelijke ontwikkeling

De toenemende complexiteit van het begrip systeem liep parallel aan de ontwikkeling van de cybernetica, de algemene systeemtheorie, de systeemanalyse, operations research en systems engineering. Elk van deze richtingen leverde een bijdrage aan het begrip van de structuur, het gedrag, de besturing en de ontwikkeling van systemen (zie Ontwikkeling van de systeembenadering).[10]

Keuze van de definitie

De verscheidenheid aan definities weerspiegelt de complexiteit van het fenomeen systeem zelf. Bij het uitvoeren van een systeemanalyse is het noodzakelijk een «werkdefinitie» te kiezen of te formuleren die adequaat is voor de doelen van het onderzoek en het niveau van beschouwing. Deze definitie kan in de loop van de analyse worden verfijnd.[11]

Literatuur

  • Volkova V.N., Kozlov V.N. — Systeemanalyse en besluitvorming. Verklarend woordenboek. Moskou: Vysšaja škola, 2004
  • Volkova V. N., Denisov A. A. — Systeemtheorie en systeemanalyse: leerboek voor universiteiten. Moskou: Uitgeverij Joerajt, 2025
  • Volkova V.N. — Oorsprong en perspectieven van de ontwikkeling van de systeemwetenschappen. Sint-Petersburg: Politech-Press, 2022
  • Systeemonderzoek. Jaarboek. Moskou: Uitgeverij Nauka, 1969-88
  • Bertalanffy L. von. Algemene systeemtheorie. - Moskou: Progress, 1969.
  • Sadovski V.N. Grondslagen van de algemene systeemtheorie. - Moskou: Nauka, 1974.
  • Blauberg I.V., Sadovski V.N., Jodin E.G. Systeembenadering en systeemanalyse. - Moskou: Nauka, 1977.
  • Peregudov F.I., Tarasenko F.P. Inleiding tot de systeemanalyse. - Moskou: Vysšaja škola, 1989.
  • Systeem // Nieuwe filosofische encyclopedie: in 4 delen / Instituut voor Filosofie van de Russische Academie van Wetenschappen. - Moskou: Mysl, 2001.
  • Systeem // Wikipedia. URL: https://ru.wikipedia.org/wiki/Система (geraadpleegd: 28.04.2025).

Noten

  1. ↑ «Комплекс элементов, находящихся во взаимодействии.» — Л. фон Берталанфи, Системные исследования. Ежегодник 1969. С. 17.
  2. ↑ «Множество элементов с отношениями между ними и между их атрибутами.» — Р. Фейджин, А. Холл, Системные исследования. Ежегодник 1969. С. 17.
  3. ↑ «Система определяется как некоторое отношение, определённое на декартовом произведении некоторого семейства множеств.» — М. Месарович (цит. по А. И. Уемову), Системные исследования. Ежегодник 1969. С. 82.
  4. ↑ «Системы исследуются по их функциональному поведению: они подвергаются определенным воздействиям (данные на «входе» систем) и регистрируются их ответные реакции (данные на «выходе»); полученные результаты «кодируются на языке свойств системы.» — Ю. В. Сачков, Системные исследования. Ежегодник 1969. С. 129.
  5. ↑ «Система... воспринимает некоторые входы и... производит такие выходы, которые обеспечивают достижение цели – максимизации некоторой функции входов и выходов» — Ричард Кершнер (цит. по С. Янгу), Системное управление организацией. С. 16.
  6. ↑ «Системный анализ — методология исследования... с помощью представления этих объектов в качестве целенаправленных систем...» — Ю.И. Черняк, статья «Системный анализ в управлении экономикой».
  7. ↑ «Затем в определениях системы появляется понятие цель.» — В.Н. Волкова, А.А. Денисов, Теория систем и системный анализ. С. 18.
  8. ↑ «Исследование объекта как системы в методологическом плане неотделимо от анализа условий его существования и от анализа среды системы.» — В. Н. Садовский,
  9. ↑ «Система — это результат выбора исследователя, связанный с его целью и методологией.» — В.Н. Волкова, А.А. Денисов, Теория систем и системный анализ. С. 20.
  10. ↑ «...понятие «система» стало широко использоваться в различных областях знаний, заинтересовало инженеров, и на определенной стадии развития научного знания теория систем оформилась в самостоятельную науку.» — В.Н. Волкова, А.А. Денисов, Теория систем. С. 5.
  11. ↑ «Выбор определения системы отражает принимаемую концепцию и является фактически началом моделирования.» — В.Н. Волкова, А.А. Денисов, Теория систем и системный анализ. С. 22.

Zie ook

  • Systeem
  • Definities van het systeem
  • Systeembenadering
  • Systeemanalyse
  • Systeemtheorie
  • Ontwikkeling van de systeembenadering
  • Structuur van het systeem
  • Element van het systeem
  • Verbindingen in systemen
  • Omgeving van het systeem
  • Grenzen van het systeem
  • Doel in de systeemanalyse
  • Waarnemer in de systeembenadering
  • Het objectieve en subjectieve in de systeemanalyse
  • Open systeem
  • Niveaus van systeemrepresentatie
Retrieved from "https://systems-analysis.info/int/index.php?title=Begrip_van_het_systeem&oldid=747"