Analiza systemowa (przegląd)

Analiza systemowa (Systems analysis) — naukowa metoda wyróżniająca się interdyscyplinarnym podejściem do rozwiązywania złożonych problemów. Przedmiotem analizy systemowej są praktyczne problemy związane z tworzeniem nowych i modernizacją istniejących systemów. Są to systemy organizacyjne, ekonomiczne, techniczne, informacyjne, militarne i inne.^[1]

Analiza systemowa jest stosowana w celu wyjaśnienia przyczyn istniejących trudności, formułowania celów, opracowywania metod i wariantów rozwiązywania problemów^[2]^[3]^[4]. Pełni rolę organizatora i koordynatora^[5]. Opiera się na podejściu interdyscyplinarnym, dzięki któremu skutecznie łączy i koncentruje wysiłki grupy specjalistów na rozwiązaniu konkretnego problemu. Systemowe łączenie osiągnięć różnych dziedzin wiedzy pozwala rozwiązywać problemy, których nie można rozstrzygnąć w ramach poszczególnych dyscyplin i cząstkowych podejść. Jednocześnie ogólnie zauważa się rozmyte rozumienie terminu — od wąskiego (analiza celów) do szerokiego (ogólny kierunek badań systemów).

Analiza systemowa

Analiza systemowa jest stosowana w celu wyjaśnienia przyczyn istniejących trudności, formułowania celów, opracowywania metod i wariantów rozwiązywania problemów. Pełni rolę organizatora i koordynatora. Opiera się na podejściu interdyscyplinarnym, dzięki któremu skutecznie łączy i koncentruje wysiłki grupy specjalistów na rozwiązaniu konkretnego problemu. Systemowe łączenie osiągnięć różnych dziedzin wiedzy pozwala rozwiązywać problemy, których nie można rozstrzygnąć w ramach poszczególnych dyscyplin i cząstkowych podejść.

Analiza systemowa powstawała jako metoda wspomagania podejmowania decyzji strategicznych. Umożliwiała uzasadniony wybór najlepszych strategii w złożonych sytuacjach. Dziś analiza systemowa — z metody rekomendującej kierownikowi wybór optymalnej linii postępowania — rozwinęła się w stosowane podejście naukowe realizujące podejście systemowe do badań.

Współczesna analiza systemowa:

ustala związki przyczynowo-skutkowe, które wpłynęły na powstanie problemu;
analizuje warianty rozwiązywania problemów systemowych z uwzględnieniem ograniczeń, ryzyk i niepewnych warunków otoczenia;
organizuje interdyscyplinarne badania naukowe i stosowane;
dostarcza uzasadnionych rekomendacji dotyczących optymalnego wyboru lub racjonalnej linii postępowania w złożonych sytuacjach zarządczych;
wykorzystuje metody modelowania do badania problemów;

Pochodzenie terminu „analiza systemowa"

Termin został po raz pierwszy użyty w pracach korporacji RAND (USA) w latach 40.–50.^[6] Pierwotne zastosowanie terminu wiąże się z analizą złożonych projektów wojskowych, naukowych i przemysłowych, identyfikacją i hierarchizacją celów, kierunków strategicznych, zadań i programów. W 1965 roku S. Optner publikuje książkę "Analiza systemowa problemów biznesowych i przemysłowych", w której analiza systemowa przedstawiona jest jako środek rozwiązywania złożonych problemów.

Różni autorzy znaczących prac z zakresu analizy systemowej zauważają:

D. Cleland i W. King — analiza systemowa jako systemowe podejście do planowania.^[7]
R. Ackoff — wiąże ją z kształtowaniem celów i planowaniem interaktywnym.
E. Quade — utożsamia analizę systemową z analizą systemów.

S. Young — interpretuje jako systemowe zarządzanie organizacjami.
J. I. Czerniak — analiza systemowa jako środek przezwyciężania złożoności.

Przedmiot analizy systemowej

Przedmiot analizy systemowej:

metody diagnozowania i rozwiązywania złożonych problemów z wykorzystaniem podejścia systemowego;
sposoby organizacji badań interdyscyplinarnych ukierunkowanych na rozwiązywanie problemów;
metody i modele kompleksowego badania i projektowania złożonych systemów.

Cechy charakterystyczne analizy systemowej

Cechy charakterystyczne analizy systemowej:

wykorzystuje pojęcia teorii systemów do opisu obiektów badań;^[8]
bada procesy formułowania celów;
opracowuje narzędzia pracy ze wskaźnikami docelowymi;
jest stosowana do rozwiązywania konkretnych problemów;^[9]
uwzględnia specyfikę sytuacji problemowych;
jest stosowana wówczas, gdy problemu nie można od razu rozwiązać metodami formalnymi;
poświęca uwagę opisowi problemów i formułowaniu zadań;^[10]
łączy metody analizy ilościowej i jakościowej;
wykorzystuje wiedzę ekspertów z różnych dziedzin;
organizuje zbiorowe podejmowanie decyzji;
stosuje metodyki określające kolejność i treść etapów analizy;
wykorzystuje systemowe sposoby dekompozycji dużych problemów na poszczególne zadania;^[11]

Powiązania analizy systemowej

Analiza systemowa jest ściśle powiązana z dyscyplinami i kierunkami naukowymi:

ogólna teoria systemów i podejście systemowe;
badania operacyjne i optymalizacja;
teoria podejmowania decyzji;
teoria sterowania i zarządzanie;
inżynieria systemów;
modelowanie matematyczne;
analiza danych i statystyka;
informatyka i sztuczna inteligencja;
filozofia i metodologia nauki.

Literatura

Optner S. — Analiza systemowa problemów biznesowych i przemysłowych. Moskwa: Sowietskoje Radio, 1969.
Cleland D., King W. — Analiza systemowa i zarządzanie przez cele. Moskwa: Sowietskoje Radio, 1974.
Quade E. — Analiza złożonych systemów. Moskwa: Sowietskoje Radio, 1969.
Czerniak J. I. — Analiza systemowa w zarządzaniu gospodarką. Moskwa: Ekonomika, 1975.
Pieregudow F. I., Tarasenko F. P. — Wprowadzenie do analizy systemowej. Moskwa: Wysszaja Szkoła, 1989.
Wołkowa W. N., Kozłow W. N. — Analiza systemowa i podejmowanie decyzji. Słownik-podręcznik. Moskwa: Wysszaja Szkoła, 2004.
Wołkowa W. N., Denisow A. A. — Teoria systemów i analiza systemowa: podręcznik dla uczelni wyższych. Moskwa: Wydawnictwo Jurájt, 2025.
Wołkowa W. N. — Źródła i perspektywy rozwoju nauk o systemach. Petersburg: Politech-Press, 2022.
Badania systemowe. Rocznik. Moskwa: Wydawnictwo Nauka, 1969–88.

Linki

Artykuł o analizie systemowej na system-analysis.ru
Artykuł o analizie systemowej na Wikipedii (RU)
Artykuł o analizie systemowej na Wikipedii (ENG)
Artykuł o analizie systemowej w BRE (RU)
Artykuł o analizie systemowej w Britannica (ENG)
Literatura o analizie systemowej
Badania systemowe. Rocznik.
Międzynarodowy Instytut Stosowanej Analizy Systemowej (IIASA)
Instytut Analizy Systemowej Rosyjskiej Akademii Nauk
Analiza systemowa w IT
Analiza systemowa prostymi słowami. YouTube

Przypisy:

↑ «Современный системный анализ является прикладной наукой, нацеленной на выяснение причин реальных сложностей, возникших перед “обладателем проблемы”, и на выработку вариантов их устранения.» — Ф. И. Перегудов, Ф. П. Тарасенко, Введение в системный анализ, 1989, с. 275.
↑ «Анализ систем представляет собой подход к рассмотрению или способ рассмотрения сложных проблем выбора в условиях неопределенности.» — Э. Квейд, «Анализ сложных систем». С. 49.
↑ «Системный анализ — это методология решения крупных проблем, основанная на концепции систем.» — С. Оптнер, «Системный анализ для решения деловых и промышленных проблем». С. 3.
↑ «Системный анализ — это особый процесс принятия решений, в котором различные альтернативы оцениваются с точки зрения их вклада в достижение целей.» — Д. Клиланд, В. Кинг, «Системный анализ и целевое управление». С. 9.
↑ «Применение анализа систем требует совместной работы специалистов из разных областей: инженеров, экономистов, военных.» — Э. Квейд, «Анализ сложных систем». С. 55.
↑ Operations Research and the RAND Corporation. Gene Fisher, Warren Walker. Expert InsightsPublished 1994. RAND Corporation, P-7857 [1]
↑ Клиланд Д., Кинг В. — Системный анализ и целевое управление. М.: Советское радио, 1974.[2][3]
↑ «Системный анализ — прикладное направление теории систем...» — В. Н. Волкова, А. А. Денисов.Теория систем и системный анализ : учебник для вузов. М: Издательство Юрайт, 2025
↑ «Современный системный анализ является прикладной наукой, нацеленной на выяснение причин реальных сложностей...» — Ф. И. Перегудов, Ф. П. Тарасенко.
↑ «Наиболее важным элементом анализа систем является постановка задачи.» — Э. Квейд, «Анализ сложных систем». С. 60.
↑ «Сила системного метода... заключается в том, что он позволяет... разложить слишком сложную... проблему на её составляющие... а с другой — удерживать их вместе...» — Ю.И. Черняк.— Системный анализ в управлении экономикой: М.: Экономика,

Zobacz też

Podstawowe koncepcje analizy systemowej
Literatura dotycząca podejścia systemowego
Metodyka analizy systemowej
Teoria systemów (Ogólna teoria systemów)
Podejście systemowe
Myślenie systemowe
Badania operacyjne
Teoria podejmowania decyzji
Analiza systemowa w IT
Strona główna

[1] «Современный системный анализ является прикладной наукой, нацеленной на выяснение причин реальных сложностей, возникших перед “обладателем проблемы”, и на выработку вариантов их устранения.» — Ф. И. Перегудов, Ф. П. Тарасенко, Введение в системный анализ, 1989, с. 275.

[2] «Анализ систем представляет собой подход к рассмотрению или способ рассмотрения сложных проблем выбора в условиях неопределенности.» — Э. Квейд, «Анализ сложных систем». С. 49.

[3] «Системный анализ — это методология решения крупных проблем, основанная на концепции систем.» — С. Оптнер, «Системный анализ для решения деловых и промышленных проблем». С. 3.

[4] «Системный анализ — это особый процесс принятия решений, в котором различные альтернативы оцениваются с точки зрения их вклада в достижение целей.» — Д. Клиланд, В. Кинг, «Системный анализ и целевое управление». С. 9.

[5] «Применение анализа систем требует совместной работы специалистов из разных областей: инженеров, экономистов, военных.» — Э. Квейд, «Анализ сложных систем». С. 55.

[6] Operations Research and the RAND Corporation. Gene Fisher, Warren Walker. Expert InsightsPublished 1994. RAND Corporation, P-7857 [1]

[7] Клиланд Д., Кинг В. — Системный анализ и целевое управление. М.: Советское радио, 1974.[2][3]

[8] «Системный анализ — прикладное направление теории систем...» — В. Н. Волкова, А. А. Денисов.Теория систем и системный анализ : учебник для вузов. М: Издательство Юрайт, 2025

[9] «Современный системный анализ является прикладной наукой, нацеленной на выяснение причин реальных сложностей...» — Ф. И. Перегудов, Ф. П. Тарасенко.

[10] «Наиболее важным элементом анализа систем является постановка задачи.» — Э. Квейд, «Анализ сложных систем». С. 60.

[11] «Сила системного метода... заключается в том, что он позволяет... разложить слишком сложную... проблему на её составляющие... а с другой — удерживать их вместе...» — Ю.И. Черняк.— Системный анализ в управлении экономикой: М.: Экономика,

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

Analiza systemowa (przegląd)

Contents