---
title: "Problem (PL)"
source: "https://systems-analysis.info/int/Problem_(PL)"
wiki: "systems-analysis.info/int"
article: "Problem_(PL)"
language: "pl"
categories:
  - "Category:Basic concepts"
  - "Category:Decision theory"
  - "Category:Polish"
  - "Category:Systems analysis"
  - "Category:Systems analysis terminology"
  - "Category:Systems analysis terms"
  - "Category:Systems approach"
  - "Category:Terms"
revision_id: 5761
wiki_created_at: 2026-09-06T23:53:44Z
wiki_modified_at: 2026-09-06T23:53:44Z
downloaded_at: 2026-09-07T23:10:14Z
---

# Problem (PL)

**Problem** - złożone pytanie teoretyczne lub praktyczne wymagające zbadania i rozwiązania; sytuacja sprzeczna, przejawiająca się w postaci przeciwstawnych stanowisk w wyjaśnianiu pewnych zjawisk, obiektów, procesów i wymagająca odpowiedniej teorii do swojego rozwiązania; jest to przeszkoda na drodze do osiągnięcia wyznaczonego celu. Sytuacją problemową nazywana jest sytuacja, w której działalność nie może być realizowana dotychczas stosowanymi sposobami, a osiągnięcie rezultatu działalności w zmienionych warunkach jest utrudnione lub wykluczone; jest to rozbieżność między istniejącym a wymaganym (docelowym) stanem systemu przy danym stanie otoczenia w rozpatrywanym momencie czasu.

## Sytuacja problemowa

Sytuacja problemowa:

- pewien rzeczywisty splot okoliczności, stan rzeczy, z którym ktoś jest niezadowolony, nie jest usatysfakcjonowany i chciałby go zmienić.
- uświadomienie sobie istnienia problemu, powstające podczas wykonywania działania praktycznego lub teoretycznego, zadania, że uprzednio przyswojona wiedza okazuje się niewystarczająca, oraz pojawienie się subiektywnej potrzeby nowej wiedzy, realizującej się w ukierunkowanej aktywności poznawczej.

  
Sytuacja problemowa jako przeszkoda w osiąganiu celu posiada następujące cechy:

- wysoki stopień niepewności (brak lub niedobór informacji)
- obecność wyraźnych lub istotnych sprzeczności w opisie lub ocenie sytuacji
- słaba strukturyzacja lub brak strukturyzacji
- brak możliwości formalizacji lub słaba formalizacja sytuacji problemowej

## Problemy systemowe

Jednym z centralnych pojęć we współczesnej teorii analizy systemowej jest pojęcie problemu systemowego. Precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia w postaci jakiegoś wyczerpującego sformułowania jest niemożliwe. Jednocześnie, uogólniając doświadczenia badań naukowych, można wyodrębnić szereg cech pozwalających łącznie zidentyfikować problemy tej klasy. Do takich cech należą:

- Brak strukturyzacji lub słaba strukturyzacja.
- Brak formalizacji lub słaba formalizacja
- Sprzeczność
- Niepewność
- Niejednoznaczność
- Brak formalizacji
- Złożoność

## Strukturyzacja i formalizacja problemów

Pojęcie stopnia strukturyzacji problemu, wprowadzone przez H. Simona i A. Newella (1958), związane jest z różnym połączeniem informacji ilościowej i jakościowej, obiektywnej i subiektywnej, opisującej problem.

Dobrze strukturyzowalne, czyli dobrze formalizowalne, problemy dopuszczają ilościowe sformułowanie, ich najistotniejsze zależności wyrażane są przez obiektywne modele i przedstawiane w formie symbolicznej, gdzie symbole przyjmują wartości liczbowe. Problemy niestrukturyzowalne, czyli nieformalizowalne, posiadają jedynie jakościowe, słowne opisy oparte na subiektywnych osądach człowieka, a ilościowe związki między najważniejszymi charakterystykami problemu są nieobecne lub nieznane. Pozycję pośrednią zajmują problemy słabo strukturyzowalne, czyli słabo formalizowalne, łączące ilościowe i jakościowe składniki oraz zależności, przy czym dominującą rolę odgrywają słabo określone i niedostatecznie poznane aspekty problemu.

## Niepewność

Merytoryczną stronę dynamiki problemów systemowych można opisać jedynie za pomocą możliwych scenariuszy lub wariantów rozwoju wydarzeń, w których brakuje wyczerpujących danych dotyczących okoliczności towarzyszących danemu problemowi, jego powiązań z innymi problemami oraz zasobów niezbędnych do jego rozwiązania. Uwzględnienie z góry wszystkich sytuacji, z którymi przyjdzie się zmierzyć podczas rozwiązywania problemu systemowego, jest niemożliwe. Początkowo ujawniona część problemu systemowego zawiera jedynie nieznaczną część całkowitego wolumenu informacji niezbędnych do jego rozwiązania, a pozostała część jest ukryta przed badaczem i zaczyna się ujawniać dopiero w toku samego badania. Ponadto dla problemów systemowych charakterystyczny jest szeroki zakres nieoczywistych sposobów i metod ich rozwiązywania, jednak pełny zestaw możliwych wariantów nie może być z góry określony.

## Złożoność

Problemy systemowe dotykają interesów wielu dyscyplin naukowych, lecz żadna z nich z osobna nie jest w stanie zaproponować skutecznych sposobów ich całościowego rozwiązania. Przyczyna tkwi w stosunkowo wąskiej orientacji celowej tradycyjnych dyscyplin naukowych, które od samego początku i, co najważniejsze, świadomie ograniczają zakres swoich zainteresowań, gdyż uważa się, że tylko w ten sposób można uzyskać jakiekolwiek znaczące wyniki praktyczne. Analiza systemowa opiera się na odmiennych podstawach konceptualnych. Zakres zainteresowań naukowo-praktycznych nie powinien zamykać się w ramach jednej teorii, bez względu na to, jaką siłę prognostyczną ona deklaruje. Skuteczne rozwiązanie problemu systemowego jest możliwe jedynie wówczas, gdy zastosuje się adekwatny pod względem złożoności kompleks metod i wiedzy naukowej, obejmujący swymi możliwościami poznawczymi całe bogactwo aspektów i przejawów badanego obiektu.

Wiedza i metody różnych nauk nie mogą same z siebie stać się kompleksem. Potrzebny jest pewien mechanizm systemotwórczy, zdolny do zarządzania jego poszczególnymi składowymi, koordynowania cząstkowych wyników badań i koncentrowania wysiłków na najważniejszych kierunkach. Na pełnieniu funkcji takiego mechanizmu polega podstawowe przeznaczenie analizy systemowej.

## Wieloaspektowość

Problemy systemowe dotykają wielu niejednorodnych aspektów tej substancji, w której powstają i rozwijają się, a między tymi aspektami istnieją powiązania wzajemnego oddziaływania. Próby uproszczenia problemu poprzez eliminację tzw. „nieistotnych" aspektów mogą prowadzić do błędów. Jednocześnie dążenie do pełnego uwzględnienia wszystkich aspektów sprawia, że problem staje się nieprzejrzysty i praktycznie nierozwiązywalny. W przestrzeni parametrów każdego problemu systemowego istnieje obszar kompromisu, którego poszukiwanie stanowi jedno z najważniejszych pragmatycznych zadań analizy systemowej.

## Zobacz też

- Teoria podejmowania decyzji
- Ryzyko