---
title: "Preferencje"
source: "https://systems-analysis.info/int/Preferencje"
wiki: "systems-analysis.info/int"
article: "Preferencje"
language: "pl"
categories:
  - "Category:Decision theory"
  - "Category:Decision-making"
  - "Category:Polish"
revision_id: 5738
wiki_created_at: 2026-09-06T23:53:24Z
wiki_modified_at: 2026-09-06T23:53:24Z
downloaded_at: 2026-09-07T23:10:08Z
---

# Preferencje

**Preferencje** osoby podejmującej decyzję (OPD) stanowią wyrażony w jakikolwiek sposób osąd o istnieniu lub braku przewagi jednego z wariantów nad innym lub nad wszystkimi pozostałymi. Jest to fundamentalny składnik procesu wyboru, zapewniający punkty odniesienia przy ocenie alternatyw i podejmowaniu decyzji. Preferencje mogą być wyrażone jawnie (w formie rankingu, sądów, kryteriów) lub niejawnie — poprzez działania, reakcje lub preferowany wybór bez formalnego uzasadnienia.

## Subiektywność i racjonalność preferencji

W teorii podejmowania decyzji preferencje traktowane są jako subiektywne, jednak zakłada się, że OPD działa racjonalnie. Oznacza to, że wybór powinien podlegać wewnętrznie niesprzecznej logice, odzwierciedlającej cele, interesy i system wartości konkretnej osoby. W tym kontekście nie istnieje jedno „obiektywnie" najlepsze rozwiązanie, gdyż różne OPD mogą odmiennie interpretować te same warianty, podejmując subiektywnie najlepszą decyzję​ .

Preferencje ujawniają się:

- przy ocenie i porównywaniu wariantów,
- w wyodrębnianiu istotnych cech,
- przy ocenie dopuszczalności lub dominacji alternatyw.

## Preferencje jawne i niejawne

- Preferencje jawne — sformalizowane i mogą być przedstawione w postaci reguł decyzyjnych lub modeli wyboru.
- Preferencje niejawne — ujawniane poprzez zachowanie, obserwację lub w toku iteracyjnego dialogu z OPD. Ich rejestracja jest utrudniona, szczególnie w przypadku dużej liczby alternatyw lub grupowych OPD o różnych podstawach aksjologicznych.

## Framing

Teoria podejmowania decyzji dopuszcza **wpływ sformułowania zadania** i **kontekstu prezentacji informacji** na zachowanie OPD. Chodzi o to, że to samo rozwiązanie może być postrzegane odmiennie w zależności od:

- kolejności prezentacji wariantów;
- wyodrębnionych cech i charakterystyk;
- kontekstowej interpretacji problemu.

W ten sposób **sformułowanie zadania, język prezentacji i struktura oceniania** stają się narzędziami mogącymi zmienić strukturę preferencji. Odpowiada to temu, co w psychologii poznawczej opisywane jest jako *efekt framingu* — gdy preferencje zmieniają się w zależności od sposobu podania informacji.

## Sprzeczności i niespójność preferencji

Nawet przy jawnym sformułowaniu preferencji OPD może:

- dopuszczać logiczne sprzeczności,
- być niespójna,
- błędnie oceniać alternatywy.

Cechy te są uwzględniane przy budowie systemów wspomagania podejmowania decyzji, zakładających doprecyzowanie preferencji w trybie interaktywnym.

## Modelowanie preferencji

Podejścia do formalizacji preferencji:

- Modele relacyjne — opisują preferencje jako relacje binarne (preferencja, równoważność, nieporównywalność).
- Werbalne metody analizy — oparte na jakościowym opisie kryteriów i subiektywnych porządkach gradacji zbliżonych do języka naturalnego.
- Modele agregacyjne — preferencje wyrażane są poprzez współczynniki wagowe i funkcje oceny, pozwalające agregować kryteria w ocenę zbiorczą.

Każdy model ma ograniczenia i może zniekształcać rzeczywiste preferencje, szczególnie przy próbie ich liczbowej interpretacji, co jest podkreślane w krytyce uniwersalnego skalowania cech jakościowych​ .