--- title: "Podejmowanie decyzji" source: "https://systems-analysis.info/int/Podejmowanie_decyzji" wiki: "systems-analysis.info/int" article: "Podejmowanie_decyzji" language: "pl" categories: - "Category:Decision theory" - "Category:Decision-making" - "Category:Operations research" - "Category:Polish" - "Category:Systems analysis" revision_id: 5684 wiki_created_at: 2026-09-06T23:52:41Z wiki_modified_at: 2026-09-06T23:52:41Z downloaded_at: 2026-09-07T23:09:48Z --- # Podejmowanie decyzji **Podejmowanie decyzji** — to proces wyboru jednego lub kilku preferowanych wariantów (alternatyw) spośród wielu możliwych, ukierunkowany na rozwiązanie sytuacji problemowej z uwzględnieniem zadanych celów, ograniczeń i warunków. Proces podejmowania decyzji zakłada istnienie: - sformalizowanego lub intuicyjnego sformułowania problemu; - zbioru alternatyw (wariantów działań lub rozwiązań); - kryteriów oceny wariantów; - czynników nakładających ograniczenia (fizycznych, ekonomicznych, technicznych, społecznych i innych); - podmiotu wyboru — indywidualnego lub zbiorowego, posiadającego uprawnienia i odpowiedzialność za wynik. ## Formalne metody podejmowania decyzji Formalne metody podejmowania decyzji mogą okazać się przydatne w następujących przypadkach: - istnieje pewien problem lub sytuacja problemowa wymagająca rozwiązania. Nierzadko pożądany wynik utożsamiany jest z jednym lub kilkoma celami, które powinny zostać osiągnięte przy rozwiązaniu sytuacji problemowej; - istnieje kilka wariantów rozwiązania problemu, sposobów osiągnięcia celu, działań, obiektów, spośród których dokonywany jest wybór. Warianty te w teorii podejmowania decyzji nazywane są zwykle alternatywami. Jeśli istnieje tylko jedna możliwość i wybór jest nieobecny, nie ma również zadania podejmowania decyzji; - obecne są czynniki nakładające określone ograniczenia na możliwe drogi rozwiązania problemu i osiągnięcia celu. Czynniki te są determinowane kontekstem rozwiązywanego problemu i mogą mieć różną naturę: fizyczną, techniczną, ekonomiczną, społeczną, personalną i inną; - istnieje osoba lub grupa osób, które są zainteresowane rozwiązaniem problemu, mają uprawnienia do wyboru tego lub innego wariantu rozwiązania i ponoszą odpowiedzialność za realizację podjętej decyzji. ## Typowy schemat procesu podejmowania decyzji Cykl życia rozwiązania problemu składa się z kilku etapów i stanowi wieloetapową procedurę iteracyjną. ### 1. Powstanie konieczności podjęcia decyzji Konieczność podjęcia decyzji pojawia się wraz z wystąpieniem sytuacji problemowej. W takim przypadku przeprowadza się identyfikację problemu, tzn. formułuje się treściowy opis problemu, określa pożądany wynik jego rozwiązania oraz ocenia dostępne ograniczenia. ### 2. Sformułowanie zadania podejmowania decyzji Na kolejnym etapie następuje sformułowanie zadania. Wymaga to określenia zbioru możliwych wariantów rozwiązania (alternatyw). W zależności od złożoności problemu ich liczba może się wahać od kilku do setek, a nawet tysięcy. Teoretycznie zbiór wariantów może być nieskończony. Aby opisać wszystkie alternatywy, zazwyczaj konieczne jest zebranie i analiza informacji związanych z problemem i sposobami jego rozwiązania. Brak niezbędnych danych może sprawić, że problem stanie się nierozwiązywalny, co prowadzi do konieczności powrotu do poprzednich etapów lub rewizji samego sformułowania problemu. W złożonych sytuacjach może być konieczne stworzenie specjalnego modelu (najczęściej matematycznego), który pozwala uprościć i sformalizować problem w celu znalezienia jego rozwiązania. Należy zaznaczyć, że wyraźne opisanie problemu na pierwszym etapie może istotnie wpłynąć na kolejne kroki, a w niektórych przypadkach — bezpośrednio prowadzić do formalnego sformułowania zadania, z pominięciem etapów pośrednich. ### 3. Poszukiwanie i wybór rozwiązania Na tym etapie: - wybierana jest metoda rozwiązania spośród znanych bądź opracowywana jest nowa; - przeprowadzana jest analiza możliwych alternatyw; - dokonywana jest ocena i wybór najlepszego wariantu. Niekiedy etap ten nie sprawia trudności, jednak najczęściej okazuje się pracochłonny i wymaga udziału specjalistów oraz zastosowania techniki komputerowej. Jednakże nawet po przeprowadzeniu wszystkich procedur nie zawsze udaje się wybrać ostateczne rozwiązanie. Możliwe są przypadki, gdy: - poszukiwany wariant jest niedostępny; - rozwiązanie okazuje się niestabilne; - konieczna jest rewizja modelu lub ponowne zebranie danych. W takich przypadkach możliwe jest: - powrót do rewizji sformułowania zadania; - modyfikacja modelu; - zmiana składu alternatyw (rozszerzenie lub zawężenie zbioru); - generowanie nowych wariantów. Nawet przy braku rozwiązania etap ten może prowadzić do pogłębionego zrozumienia problemu i ujawnienia nowych aspektów, wcześniej nieuwzględnionych. ### 4. Realizacja i zakończenie cyklu życia Jeśli znaleziony zostanie akceptowalny wariant, rozpoczyna się etap realizacji decyzji, obejmujący: - wdrożenie podjętej decyzji; - kontrolę procesu realizacji; - ocenę wyników. Choć realizacja formalnie nie należy do procedury podejmowania decyzji, jest ważna z metodologicznego i praktycznego punktu widzenia. Etap ten: - zamyka cykl życia sytuacji problemowej; - może zainicjować nowy problem wymagający kolejnego rozwiązania. ## Problem podejmowania decyzji Problem podejmowania decyzji — pojawia się w tych przypadkach, gdy problem (zadanie) jest na tyle złożony, że do jego sformułowania (postawienia) nie można od razu zastosować odpowiedniego aparatu formalizacji, gdy proces formułowania zadania wymaga udziału specjalistów z różnych dziedzin wiedzy. Prowadzi to do tego, że postawienie zadania samo staje się problemem, do rozwiązania którego konieczne jest opracowanie specjalnych podejść, technik i metod. W takich przypadkach pojawia się konieczność określenia obszaru problemu podejmowania decyzji (sytuacji problemowej); zidentyfikowania czynników wpływających na jego rozwiązanie; dobrania technik i metod, które pozwalają sformułować lub postawić zadanie w taki sposób, aby możliwe było przyjęcie jego rozwiązania. A zatem, aby podjąć decyzję, należy uzyskać wyrażenie łączące cel ze środkami jego osiągnięcia, za pomocą wprowadzanych kryteriów oceny osiągalności celu i oceny środków. Wyrażenia takie otrzymały w równolegle powstających kierunkach stosowanych różne nazwy: kryterium funkcjonowania; kryterium lub wskaźnik efektywności, funkcja celowa lub kryterialna, funkcja celu itp.