---
title: "Modeling (scientific) — การสร้างแบบจำลอง"
source: "https://systems-analysis.info/int/Modeling_(scientific)_%E2%80%94_%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B9%81%E0%B8%9A%E0%B8%9A%E0%B8%88%E0%B8%B3%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%87"
wiki: "systems-analysis.info/int"
article: "Modeling_(scientific)_—_การสร้างแบบจำลอง"
language: "th"
categories:
  - "Category:Mathematical modeling"
  - "Category:Modeling"
  - "Category:Operations research"
  - "Category:Systems analysis"
  - "Category:Systems approach"
  - "Category:Thai"
revision_id: 4541
wiki_created_at: 2026-09-06T23:36:33Z
wiki_modified_at: 2026-09-06T23:36:33Z
downloaded_at: 2026-09-07T23:03:12Z
---

# Modeling (scientific) — การสร้างแบบจำลอง

**การสร้างแบบจำลอง** — เป็นวิธีการรับรู้โลกรอบตัว ซึ่งจัดเป็นวิธีการทางวิทยาศาสตร์ทั่วไปที่ใช้ได้ทั้งในระดับเชิงประจักษ์และระดับเชิงทฤษฎีของการรับรู้ ในการสร้างและศึกษาแบบจำลองนั้น สามารถนำวิธีการรับรู้อื่น ๆ เกือบทั้งหมดมาประยุกต์ใช้ได้

แบบจำลอง (จากภาษาละติน modulus — การวัด, ต้นแบบ, บรรทัดฐาน) หมายถึงวัตถุที่มีตัวตนจริงหรือวัตถุที่จินตนาการขึ้นในใจ ซึ่งในกระบวนการรับรู้ (การศึกษา) ทำหน้าที่แทนวัตถุต้นแบบ โดยยังคงรักษาลักษณะสำคัญบางประการที่เป็นแก่นสารของการวิจัยนั้น ๆ ไว้ กระบวนการสร้างและใช้แบบจำลองเรียกว่า การสร้างแบบจำลอง

ในการวิเคราะห์เชิงระบบ การสร้างแบบจำลองถือเป็นวิธีการหลักของการรับรู้ทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการพัฒนาวิธีการได้มาและการบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับวัตถุที่ศึกษา ตลอดจนการได้รับความรู้ใหม่บนพื้นฐานของการทดลองด้วยแบบจำลอง ในปัจจุบัน แบบจำลองส่วนใหญ่ได้รับการพัฒนาโดยใช้เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ โดยแบบจำลองดังกล่าวอาจพัฒนาด้วยโปรแกรม หรืออาจทำหน้าที่เป็นโปรแกรมด้วยตัวเองก็ได้

ในการสร้างแบบจำลอง นักวิจัยจะอ้างอิงจากวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้เสมอ และคำนึงถึงเฉพาะปัจจัยที่สำคัญที่สุดในการบรรลุวัตถุประสงค์เหล่านั้น ด้วยเหตุนี้ แบบจำลองใด ๆ จึงไม่เหมือนกับวัตถุต้นแบบอย่างสมบูรณ์ และจึงไม่ครบถ้วนสมบูรณ์ เนื่องจากในการสร้างนั้น นักวิจัยคำนึงถึงเฉพาะปัจจัยที่สำคัญที่สุดตามมุมมองของตนเองเท่านั้น

จุดประสงค์ที่สำคัญที่สุดและแพร่หลายที่สุดของแบบจำลอง คือการนำไปใช้ในการศึกษาและการคาดการณ์พฤติกรรมของกระบวนการและปรากฏการณ์ที่ซับซ้อน ควรคำนึงว่าวัตถุและปรากฏการณ์บางอย่างไม่สามารถศึกษาได้โดยตรงเลย จุดประสงค์อีกประการที่สำคัญไม่แพ้กัน คือการใช้แบบจำลองเพื่อระบุปัจจัยที่มีนัยสำคัญที่สุดซึ่งก่อให้เกิดคุณสมบัติต่าง ๆ ของวัตถุ เนื่องจากตัวแบบจำลองเองสะท้อนเพียงลักษณะพื้นฐานบางประการของวัตถุต้นฉบับ ซึ่งจำเป็นต้องนำมาพิจารณาในการศึกษากระบวนการหรือปรากฏการณ์ใดปรากฏการณ์หนึ่ง แบบจำลองช่วยให้เรียนรู้การควบคุมวัตถุได้อย่างถูกต้องโดยการทดสอบตัวเลือกการควบคุมต่าง ๆ การใช้วัตถุจริงเพื่อจุดประสงค์ดังกล่าวมักมีความเสี่ยงหรือเป็นไปไม่ได้โดยสิ้นเชิง หากคุณสมบัติของวัตถุเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา งานในการคาดการณ์สถานะของวัตถุดังกล่าวภายใต้อิทธิพลของปัจจัยต่าง ๆ ก็จะมีความสำคัญเป็นพิเศษ

วัตถุประสงค์ของการสร้างแบบจำลองเป็นตัวกำหนดว่าด้านใดของต้นแบบจะต้องปรากฏในแบบจำลอง วัตถุประสงค์ที่แตกต่างกันสอดคล้องกับแบบจำลองที่ต่างกันของวัตถุชิ้นเดียวกัน

แบบจำลองสามารถสร้างได้ด้วยวิธีการทางความคิด (แบบจำลองนามธรรม) หรือด้วยวัสดุในโลกแห่งความเป็นจริง (แบบจำลองจริง) แบบจำลองทางภาษามีตำแหน่งพิเศษในบรรดาแบบจำลองนามธรรม ความกำกวมและความคลุมเครือของภาษาธรรมชาติ ซึ่งมีประโยชน์มากในหลายกรณี อาจเป็นอุปสรรคในการปฏิบัติบางประเภท ในกรณีเช่นนี้จึงมีการสร้างภาษาที่แม่นยำยิ่งขึ้น (ภาษาวิชาชีพ) เป็นลำดับชั้นของภาษาที่มีความแม่นยำเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ และสิ้นสุดลงด้วยภาษาคณิตศาสตร์ที่มีความเป็นรูปนัยอย่างสมบูรณ์แบบ

## วรรณกรรม

- Glinsky B. A. การสร้างแบบจำลองในฐานะวิธีการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ มอสโก, 1965;
- Kodryants I. G. ประเด็นเชิงปรัชญาของการสร้างแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ คีชีเนา, 1978;
- Mamedov N. M. การสร้างแบบจำลองและการสังเคราะห์ความรู้ บากู, 1978;
- Uemov A. I. รากฐานเชิงตรรกะของวิธีการสร้างแบบจำลอง มอสโก, 1971