---
title: "Model (PL)"
source: "https://systems-analysis.info/int/Model_(PL)"
wiki: "systems-analysis.info/int"
article: "Model_(PL)"
language: "pl"
categories:
  - "Category:Basic concepts"
  - "Category:Mathematical modeling"
  - "Category:Modeling"
  - "Category:Operations research"
  - "Category:Polish"
  - "Category:Systems analysis"
  - "Category:Systems approach"
  - "Category:Terms"
revision_id: 4478
wiki_created_at: 2026-09-06T23:35:43Z
wiki_modified_at: 2026-09-06T23:35:43Z
downloaded_at: 2026-09-07T23:02:54Z
---

# Model (PL)

**Model** jest abstrakcyjną reprezentacją rzeczywistości w pewnej formie (na przykład matematycznej, fizycznej, symbolicznej, graficznej lub opisowej), przeznaczoną do przedstawiania określonych aspektów tej rzeczywistości i pozwalającą uzyskać odpowiedzi na badane pytania.

Przez model rozumie się taki materialny lub myślowo wyobrażany obiekt, który w procesie poznania (badania) zastępuje obiekt-oryginał, zachowując niektóre istotne dla danego badania typowe jego cechy. Proces budowania i stosowania modelu nazywa się modelowaniem.

## Przeznaczenie

Model jest potrzebny po to, aby:

- zrozumieć, jak zbudowany jest konkretny obiekt: jaka jest jego struktura, wewnętrzne powiązania, podstawowe właściwości, prawa rozwoju, samorozwoju i interakcji z otoczeniem;
- nauczyć się zarządzać obiektem lub procesem, określać najlepsze sposoby zarządzania przy zadanych celach i kryteriach;
- prognozować bezpośrednie i pośrednie konsekwencje. Mówiąc o naukowym modelowaniu, należy wyjaśnić znaczenie takich terminów, jak „model" i „teoria".

We współczesnej literaturze naukowej pojęcia te są interpretowane niejednoznacznie, a granica między nimi jest rozmyta. W metodologii nauki uznawane są obecnie następujące interpretacje:

- Model — narzędzie ukierunkowane przede wszystkim na badanie zachowania i właściwości konkretnego obiektu w celu zarządzania nim lub przewidywania jego właściwości.
- Teoria — bardziej abstrakcyjny niż model środek, którego głównym celem jest wyjaśnianie zachowania lub właściwości nie konkretnego obiektu, lecz pewnej klasy obiektów. Można powiedzieć, że teoria zawiera skończony, a nawet nieskończony zbiór konkretnych modeli.

Przy tworzeniu konkretnego modelu wykorzystuje się prawa i równania odpowiedniej teorii. Model daje odpowiedzi na pytania: „W jaki sposób?" i „Dlaczego?" dla konkretnego obiektu, natomiast teoria — dla całej rodziny obiektów posiadających podobne właściwości. Należy jednak zauważyć, że przy opracowywaniu modeli złożonych procesów i zjawisk często konieczne jest korzystanie z pojęć i zależności kilku teorii, należących do różnych działów, dyscyplin, a nawet dziedzin wiedzy.

Można budować modele w wyobraźni, idealnie, za pomocą myślenia — takie modele nazywają się abstrakcyjnymi, a można tworzyć modele z rzeczywistych obiektów i procesów — takie modele nazywa się realnymi, materialnymi, niekiedy fizycznymi. W pewnym sensie pośrednie miejsce zajmują modele realne posiadające abstrakcyjną treść — modele znakowe. Pojęcie modelu nie odnosi się jedynie do obiektu; obejmuje ono w określonych relacjach: podmiot organizujący modelowanie oraz zadanie, dla którego modelowanie jest przeprowadzane (oboje — poprzez cel); obiekt-oryginał, który jest modelowany; środki, z których model jest tworzony; środowisko, w którym model ma funkcjonować.

*„Przez model będziemy rozumieć uproszczoną, jeśli kto woli, spakowaną wiedzę, niosącą ściśle określoną, ograniczoną informację o przedmiocie (zjawisku), odzwierciedlającą te lub inne jego właściwości. Model można traktować jako szczególną formę kodowania informacji. W odróżnieniu od zwykłego kodowania, gdy cała wyjściowa informacja jest znana i jedynie przekładamy ją na inny język, model, niezależnie od tego, jakiego języka używa, koduje również tę informację, której ludzie jeszcze nie znali. Można powiedzieć, że model zawiera w sobie wiedzę potencjalną, którą człowiek, badając go, może zdobyć, uczynić naoczną i wykorzystać w swoich praktycznych, życiowych potrzebach" (N.N. Mojsiejew).*